- Heterozigot mor çiçekli iki bezelye bitkisi çaprazlaması sonucu oluşabilecek durumlar aşağıdaki gibidir.
Buna göre aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
A) X yerine fenotip Y yerine genotip yazılmalıdır.
B) X yerine fenotip yazılırsa 1 yerine mor 2 yerine beyaz yazılabilir.
C) Y yerine fenotip yazılırsa 4 yerine mor 5 yerine beyaz yazılabilir.
D) X yerine genotip yazılırsa 1 yerine “Aa” 2 yerine “aa” yazılabilir.
Mendel Genetiğinde Monohibrit Çaprazlama ve Genotip-Fenotip Analizi
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Monohibrit çaprazlama; tek bir karakter bakımından heterozigot iki bireyin çaprazlanmasıdır. Heterozigot mor çiçekli (Aa \times Aa) iki bezelyenin çaprazlanması sonucunda genotip oranı \%25\ AA, \%50\ Aa, \%25\ aa (1:2:1); fenotip oranı ise \%75 mor çiçek ve \%25 beyaz çiçek (3:1) olur.
ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ
Heterozigot iki bezelyenin çaprazlanması: Aa \times Aa \rightarrow AA, Aa, Aa, aa
- Grafik X Analizi: Üç farklı çeşit bulunmakta olup oranlar \%25 (1), \%50 (2) ve \%25 (3) şeklindedir. Dolayısıyla X grafiği genotip oranlarını gösterir (1 \rightarrow AA, 2 \rightarrow Aa, 3 \rightarrow aa).
- Grafik Y Analizi: İki farklı çeşit bulunmakta olup oranlar \%75 (4) ve \%25 (5) şeklindedir. Dolayısıyla Y grafiği fenotip oranlarını gösterir (4 \rightarrow \text{Mor çiçek}, 5 \rightarrow \text{Beyaz çiçek}).
Seçeneklerin Değerlendirilmesi:
- A) X fenotip değil genotip, Y ise genotip değil fenotip grafiğidir; bu ifade yanlıştır.
- B) Fenotipte 3 farklı oran değil, 2 farklı durum (\%75 ve \%25) oluştuğu için X yerine fenotip yazılamaz; bu ifade yanlıştır.
- C) Y grafiği fenotip dağılımını temsil ettiği için \%75 oranındaki 4 numaralı sütuna mor, \%25 oranındaki 5 numaralı sütuna beyaz yazılabilir; bu ifade doğrudur.
- D) X genotip grafiğidir; ancak \%50 oranına sahip olan 2 numaralı sütun “Aa” olmalıdır, 1 numaralı sütun ise \%25 oranındadır; bu ifade yanlıştır.
CEVAP: C) Y yerine fenotip yazılırsa 4 yerine mor 5 yerine beyaz yazılabilir.
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Monohibrit çaprazlamalarda 3 sütunlu grafik (\%25 - \%50 - \%25) her zaman genotip çeşitlerini, 2 sütunlu grafik (\%75 - \%25) ise daima fenotip çeşitlerini gösterir. \%50 oranı kesinlikle heterozigot (Aa) gene aittir.