Yerkürenin bugüne kadar yaşadığı doğal süreçlerin takvimlendirilmesiyle jeolojik zaman çizelgesi oluşturulmuştur. Jeolojik zaman çizelgesi, iki üst zamana ayrılmıştır. Bunlar yaklaşık ilk 4 milyar yıllık süreci kapsayan ve Prekambriyen adı verilen üst zaman ile Fanerozoik olarak adlandırılan, daha çok bilgiye sahip olunan son 542 milyon yıllık üst zamandır.
Buna göre aşağıdakilerden hangisi farklı bir üst zamanda gerçekleşmiştir?
A) Linyit, petrol, tuz ve bor yataklarının oluşumu
B) Dünyayı çevreleyen atmosferin oluşumu
C) Okyanusların oluşumu
D) Canlı yaşamının başlaması
E) İlk kıta çekirdeklerinin oluşumu
Jeolojik Üst Zamanlarda Gerçekleşen Olayların Karşılaştırılması
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — A Seçeneğini İnceleyelim (Linyit, petrol, tuz ve bor yataklarının oluşumu)
- Linyit, petrol, tuz ve bor yatakları Senozoik (Üçüncü Jeolojik Zaman / Tersiyer) döneminde meydana gelmiştir. Senozoik, son 542 milyon yılı kapsayan Fanerozoik üst zamanı içerisinde yer alır.
Adım 2 — B Seçeneğini İnceleyelim (Dünyayı çevreleyen atmosferin oluşumu)
- Yerkürenin soğuması ve volkanik gazların açığa çıkmasıyla ilk atmosfer katmanının oluşumu yaklaşık 4 milyar yıl öncesine, yani Prekambriyen (İlkel Zaman) üst zamanına aittir.
Adım 3 — C Seçeneğini İnceleyelim (Okyanusların oluşumu)
- Su buharının yoğunlaşmasıyla ilk hidrosfer ve okyanusların meydana gelmesi Prekambriyen üst zamanında gerçekleşmiştir.
Adım 4 — D Seçeneğini İnceleyelim (Canlı yaşamının başlaması)
- Suların içinde ilk tek hücreli canlıların (bakteriler ve mavi-yeşil algler/siyanobakteriler) ortaya çıkışı yaklaşık 3,5–3,8 milyar yıl önce, yani Prekambriyen üst zamanında başlamıştır.
Adım 5 — E Seçeneğini İnceleyelim (İlk kıta çekirdeklerinin oluşumu)
- Yerkabuğunun katılaşmasıyla ilk kıta çekirdeklerinin (kalkanların) oluşması Prekambriyen üst zamanına ait temel bir jeolojik olaydır.
Adım 6 — Seçenek Karşılaştırması
A. Linyit, petrol, tuz ve bor yataklarının oluşumu — Fanerozoik üst zamanında gerçekleştiği için diğerlerinden farklıdır.
B. Dünyayı çevreleyen atmosferin oluşumu — Prekambriyen üst zamanında gerçekleşmiştir.- C. Okyanusların oluşumu — Prekambriyen üst zamanında gerçekleşmiştir.
- D. Canlı yaşamının başlaması — Prekambriyen üst zamanında gerçekleşmiştir.
- E. İlk kıta çekirdeklerinin oluşumu — Prekambriyen üst zamanında gerçekleşmiştir.
Adım 7 — Son Doğrulama
- B, C, D ve E seçeneklerindeki olayların tümü Dünya’nın ilk 4 milyar yıllık ilkel evresi olan Prekambriyen üst zamanına aittir. A seçeneğindeki zengin maden yataklarının oluşumu ise Fanerozoik üst zamanının Senozoik dönemine denk gelir.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: A) Linyit, petrol, tuz ve bor yataklarının oluşumu
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
Jeolojik zamanlar ve Türkiye’nin jeolojik oluşum süreçleri ile ilgili benzer bir pekiştirme sorusu çözmemi ister misin?