- Afrika fillerinin kulaklarının boyutu Asya fillerine göre belirgin şekilde daha büyüktür. Bu durum vücut yüzey alanını artırarak kılcal damarlar yoluyla ısı kaybını hızlandırmak adına avantajlar sağlar.
Buna göre aşağıdaki ifadelerden hangisi bu durumla aynı tür bir adaptasyona örnek olarak gösterilemez?
A) Çöl ikliminde çöl tilkilerinin, kutuplarda yaşayan tilkilere göre kulaklarının daha büyük olması
B) Tempolu koşu yapan bir kişinin kanındaki su oranının azalması
C) Sıcak iklimlerde yaşayan bazı kuş türlerinin vücut yüzeylerinin soğuk iklimde yaşayanlara göre daha geniş yüzey alanına sahip olması
D) Köpekler, aşırı sıcaklarda vücut ısılarını düşürmek için dilleri dışarıda hızlı hızlı nefes alıp verirler. - Bir bölgedeki güneş doğuş ve batış saatleri aşağıdaki gibidir.
| | Gün Doğumu | Gün Batımı |
|—|—|—|
| 28 Eylül 2026 (Pazartesi) | 06:32 | 18:27 |
| 29 Eylül 2026 (Salı) | 06:33 | 18:26 |
| 30 Eylül 2026 (Çarşamba) | 06:34 | 18:24 |
Buna göre aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
A) Gündüz süresi zamanla artmıştır.
B) Güney Yarım Küre’dedir.
C) Sonbahar mevsimi yaşanmaktadır.
D) Zamanla birim yüzeye düşen enerji miktarı artmaktadır.
18. Soru: Canlılarda Isı Düzenleyici Adaptasyonlar
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Adaptasyon; bir canlının belirli bir çevrede hayatta kalma ve üreme şansını artıran, kalıtsal olarak aktarılan morfolojik, fizyolojik veya davranışsal özellikleridir. Geçici fizyolojik değişimler adaptasyon sayılmaz.
ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ
Soru kökünde, sıcak iklimde vücut yüzey alanını genişleterek ısı kaybını kolaylaştıran kalıtsal adaptasyonlardan bahsedilmektedir.
- A) Çöl tilkilerinin kulak ve kuyruk gibi uzantılarının büyük olması, vücut yüzeyini artırarak ısı atımını sağlayan kalıtsal bir adaptasyondur (Allen Kuralı).
- B) Tempolu koşan bir insanın terleme veya efor sebebiyle su kaybetmesi geçici bir fizyolojik durumdur; sonraki nesillere aktarılan kalıtsal bir adaptasyon değildir.
- C) Sıcak iklim kuşlarının yüzey alanlarının daha geniş olması, ısı kaybını hızlandıran doğrudan bir vücut yüzeyi adaptasyonudur.
- D) Köpeklerin dillerini dışarı çıkararak soluması, ter bezleri yetersiz olduğu için vücut ısısını düşürmeye yarayan türe özgü bir adaptasyondur.
CEVAP: B) Tempolu koşu yapan bir kişinin kanındaki su oranının azalması
20. Soru: Ekinoks Sonrası Gece-Gündüz Süresi ve Mevsim Analizi
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: 23 Eylül ekinoksunda Dünya’nın her yerinde gece ve gündüz süresi 12 saattir. Bu tarihten sonra Kuzey Yarım Küre’de sonbahar mevsimi yaşanır; gündüz süreleri 12 saatin altına iner ve her gün kısalmaya devam eder.
ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ
Tablodaki gün doğumu ve batımı saatlerinden gündüz sürelerini hesaplayalım:
- 28 Eylül: 18:27 − 06:32 = 11 saat 55 dakika
- 29 Eylül: 18:26 − 06:33 = 11 saat 53 dakika
- 30 Eylül: 18:24 − 06:34 = 11 saat 50 dakika
Gündüz süresi 12 saatten azdır ve giderek kısalmaktadır. Bu durum bölgenin Kuzey Yarım Küre’de olduğunu ve 23 Eylül sonrasında sonbahar mevsiminde bulunduğunu gösterir.
- A) Gündüz süresi 11 sa 55 dk’dan 11 sa 50 dk’ya gerilemiştir, artmamıştır (Yanlış).
- B) Güney Yarım Küre’de 23 Eylül’den sonra ilkbahar yaşanır ve gündüzler 12 saatten uzundur (Yanlış).
- C) Kuzey Yarım Küre’de 23 Eylül ile 21 Aralık tarihleri arasında sonbahar mevsimi yaşanır (Doğru).
- D) Kış mevsimine doğru gidildiğinden Güneş ışınlarının geliş açısı küçülür; dolayısıyla birim yüzeye düşen enerji miktarı azalır (Yanlış).
CEVAP: C) Sonbahar mevsimi yaşanmaktadır.
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: 23 Eylül’den sonra gündüz süresi 12 saatin altına inip kısalmaya devam ediyorsa bölge kesinlikle Kuzey Yarım Küre’dedir ve sonbahar mevsimindedir.