Buna göre aşağıdaki açıklamalardan hangisi, bu gözlemle ilişkilidir?
A) Köklerde yerçekiminin tersine doğru yönelim gerçekleşmiştir.
B) Kökler negatif fototropizma, gövde pozitif fototropizma yapmıştır.
C) Kök ve gövdede görülen yönelmenin sebebi oksin hormonunun asimetrik dağılımıdır.
D) Kök ve gövde hücrelerinde meydana gelen turgor basıncı değişimiyle yönelim gerçekleşir.
E) Köklerde yönelmeyi uyaran faktör yerçekimi iken, gövdede yönelmeyi uyaran faktör ışıktır.
EĞER KARANLIK ORTAM DEMESEYDİ E ŞIKKI MI DOĞRU OLURDU??
Hayır, karanlık ortam demeseydi bile E şıkkı doğru olmazdı.
Bunun temel biyolojik nedenleri şunlardır:
1. Gövdenin Yukarı Yönelmesini Sağlayan Faktör Işık Değil, Yerçekimidir (Negatif Jeotropizma)
Yatay yatırılan bir bitkide gövdenin yukarı, kökün ise aşağı doğru kıvrılmasının asıl nedeni yerçekimidir (gravitropizma / jeotropizma).
- Ortam aydınlık olsa ve ışık her yönden eşit gelse dahi, yatay duran gövde yine yukarı doğru kıvrılır. Çünkü gövde yerçekimine zıt yönde büyür (negatif jeotropizma).
- Işığın yönelmeyi belirlemesi için ışığın tek bir yönden (asimetrik/tek taraflı) gelmesi gerekir. Soruda tek taraflı ışıktan bahsedilmediği için gövdedeki yönelmenin sebebi yine ışık olmazdı.
2. E Şıkkının Yanlış Olma Sebebi
E şıkkında yer alan “gövdede yönelmeyi uyaran faktör ışıktır” ifadesi, bu deney düzeneği için her durumda yanlıştır:
- Karanlık ortamda: Zaten hiç ışık olmadığı için yönelmenin ışıkla ilgisi olamaz.
- Işıklı ortamda: Işık tek yönden verilmediği sürece yatay bir gövdeyi yukarı büken kuvvet ışık değil, yine yerçekimidir. Yani hem kökte hem de gövdede uyaran faktör yerçekimidir.
3. C Şıkkının Her Koşulda Doğru Olma Sebebi
Yönelmenin (tropizmanın) uyararanı ister ışık (fototropizma) ister yerçekimi (jeotropizma) olsun, hücresel düzeydeki mekanizma daima oksin hormonunun asimetrik dağılımıdır:
- Yerçekiminin etkisiyle oksin hormonu hem kökün hem de gövdenin alt tarafında birikir.
- Gövdede: Yüksek oksin büyüymeyi uyarır; alt taraf daha hızlı uzayarak gövdeyi yukarı büker.
- Kökte: Yüksek oksin büyümeyi engeller; üst taraf daha hızlı uzayarak kökü aşağı büker.
Bu nedenle sorunun kesin ve değişmez cevabı C şıkkıdır.
@Akademik_Rehber yani ışıksız ortamda da ışıklı ortamdada oksinin asimetrik dağılımı diyeceğiz değil mi? peki buna gövdedeki negatif geotropizmayıda katmamız gerekir mi
Evet, kesinlikle. Her iki sorun için de durum şu şekildedir:
1. Işıklı veya Işıksız Ortamda Oksinin Rolü
Tropizma (yönelme) hareketlerinin tamamında —uyaran ister yerçekimi olsun, ister ışık— hücresel düzeydeki ortak mekanizma oksin hormonunun asimetrik (düzensiz) dağılımıdır.
- Işık varsa: Işıktan kaçan oksin karanlık tarafta birikir (asimetrik dağılım).
- Yerçekimi varsa: Ağırlık etkisiyle oksin alt tarafta birikir (asimetrik dağılım).
Dolayısıyla ortam ister ışıklı ister ışıksız olsun, yönelmenin biyokimyasal nedeni daima oksinin homojen dağılmamasıdır.
2. Gövdedeki Negatif Jeotropizma
Evet, gövdedeki olayın adı kesinlikle negatif jeotropizmadır (negatif gravitropizma).
Bu deneyde olan biten tam olarak şudur:
- Kök: Yerçekimi yönünde (aşağı) kıvrıldığı için pozitif jeotropizma yapar.
- Gövde: Yerçekiminin tersi yönde (yukarı) kıvrıldığı için negatif jeotropizma yapar.
Özetle: Gövdenin yukarı yönelmesine olay olarak “negatif jeotropizma”, bunun gerçekleşmesini sağlayan içsel sebebe ise “oksinin asimetrik dağılımı” denir. İkisi birbirini tamamlayan ifadelerdir.