Buna göre 21 Haziran tarihinde eş yükseltide K, L ve M şehirleriyle ilgili aşağıdaki grafiklerden hangisi doğrudur?

  1. K, L ve M şehirlerinin Dünya üzerindeki konumları aşağıda model üzerinde gösterilmiştir.
    [Görsel]
    Buna göre 21 Haziran tarihinde eş yükseltide K, L ve M şehirleriyle ilgili aşağıdaki grafiklerden hangisi doğrudur?
    B) II. aralıkta kuzey yarım kürede birim yüzeye düşen ışık enerjisi miktarı azalır.
  2. Dünya’nın Güneş çevresinde hareketi sırasında mevsim başlangıç tarihi olduğu bilinen konumları aşağıda gösterilmiştir. Yörüngedeki konum aralıkları numaralandırılarak verilmiştir.
    [Görsel]
    Buna göre verilenlerle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
    C) III. aralıkta güney yarım kürede gündüz süresi kısalır.
  3. Birbirine komşu eş yükseltide bulunan K ve L bölgelerindeki hava hareketleri aşağıda gösterilmiştir.
    A) K bölgesinde hava akımı, çevreden merkeze doğrudur.
    B) L bölgesinde alçalıcı hava hareketi görülür.
    C) K bölgesindeki hava sıcaklığı, L bölgesindeki hava sıcaklığından yüksektir.
    D) K ve L bölgeleri arasındaki rüzgâr, K bölgesinden L bölgesine doğru eser.

8. Sınıf Fen Bilimleri: Mevsimlerin Oluşumu, Dünya’nın Hareketleri ve Hava Olayları


:pushpin: Soru 4: 21 Haziran Tarihinde Birim Yüzeye Düşen Işık Miktarı

:light_bulb: KULLANILAN FORMÜL / KURAL:
Güneş ışınlarının bir yüzeye düşme açısı büyüdükçe (dike yaklaştıkça) birim yüzeye aktarılan ışık enerjisi miktarı artar; ışınların geliş açısı küçüldükçe (eğik geldikçe) birim yüzeye düşen ışık miktarı azalır.

:brain: ÇÖZÜM ADIMLARI

  • Konumların Tespiti:
    • K şehri: Yengeç Dönencesi üzerinde (Kuzey Yarım Küre)
    • L şehri: Ekvator üzerinde
    • M şehri: Oğlak Dönencesi üzerinde (Güney Yarım Küre)
  • 21 Haziran Konumu Analizi:
    • 21 Haziran tarihinde Güneş ışınları öğle vakti Yengeç Dönencesi’ne (90^\circ dik açıyla) düşer. Bu nedenle birim yüzeye düşen ışık enerjisinin en fazla olduğu yer K şehridir.
    • Ekvator’a (L) ışınlar yaklaşık 66{,}5^\circ açı ile gelir (orta düzeyde).
    • Oğlak Dönencesi’ne (M) ise kış mevsimi yaşandığından ışınlar en eğik açıyla (43^\circ) gelir ve birim yüzeye düşen ışık miktarı en az olur.
  • Sıralama:
    \text{Birim Yüzeye Düşen Işık Miktarı: } K > L > M

:white_check_mark: CEVAP: D) K > L > M grafiği (K sütunu en yüksek, L orta, M en düşük)


:pushpin: Soru 5: Dünya’nın Yörünge Hareketi ve Mevsim Başlangıç Tarihleri

:light_bulb: KULLANILAN FORMÜL / KURAL:
Dünya’nın dönme ekseni yörünge düzlemine göre 23^\circ 27' eğiktir. Eksen eğikliği ve Güneş etrafındaki dolanma hareketi sonucunda yarım kürelerde farklı mevsimler yaşanır ve gece-gündüz süreleri sürekli değişir.

:brain: ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ

Görseldeki Dünya modellerinin dönme ekseni sola eğik olarak verilmiştir:

  • Sol Konum: Kuzey Kutup Noktası Güneş’ten uzaklaştığı için 21 Aralık (KYK Kış, GYK Yaz başlangıcı)
  • Alt Konum: Saat yönünün tersi dolanma ile 21 Mart (Ekinoks)
  • Sağ Konum: Kuzey Kutup Noktası Güneş’e dönük olduğu için 21 Haziran (KYK Yaz, GYK Kış başlangıcı)
  • Üst Konum: 23 Eylül (Ekinoks)

Aralıklar:

  • I. Aralık: 23 Eylül – 21 Aralık

  • II. Aralık: 21 Aralık – 21 Mart

  • III. Aralık: 21 Mart – 21 Haziran

  • IV. Aralık: 21 Haziran – 23 Eylül

  • A) Yanlış: I. aralıkta (23 Eylül – 21 Aralık) Kuzey Yarım Küre’de gündüzler kısalır, geceler uzar.

  • B) Yanlış: II. aralıkta (21 Aralık – 21 Mart) KYK’de kıştan bahara geçildiği için Güneş ışınlarının geliş açısı büyür ve birim yüzeye düşen ışık enerjisi artar.

  • C) Doğru: III. aralıkta (21 Mart – 21 Haziran) Güney Yarım Küre sonbahardan kışa geçer. 21 Mart’ta 12 saat olan gündüz süresi, en kısa gündüzün yaşandığı 21 Haziran’a kadar sürekli kısalır.

  • D) Yanlış: IV. aralıkta (21 Haziran – 23 Eylül) Güney Yarım Küre’de sonbahar değil, kış mevsimi yaşanır.

:white_check_mark: CEVAP: C) III. aralıkta güney yarım kürede gündüz süresi kısalır.


:pushpin: Soru 6: Basınç Alanları, Dikey/Yatay Hava Hareketleri ve Rüzgâr

:light_bulb: KULLANILAN FORMÜL / KURAL:
Soğuyan hava yoğunlaşarak alçalır ve Yüksek Basınç (YB) alanı oluşturur; yatay hava hareketi merkezden çevreye doğrudur. Isınan hava genleşerek yükselir ve Alçak Basınç (AB) alanı oluşturur; yatay hava hareketi çevreden merkeze doğrudur. Rüzgâr, daima yüksek basınç alanından alçak basınç alanına doğru yatay yönde eser.

:brain: ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ

Görsel incelendiğinde:

  • K Bölgesi: Hava yukarıdan aşağıya doğru inmekte ve yüzeyde merkezden çevreye doğru yayılmaktadır. Dolayısıyla K bölgesi alçalıcı hava hareketi görülen Yüksek Basınç (Soğuk) alanıdır.

  • L Bölgesi: Hava çevreden merkeze toplanarak yukarı doğru yükselmektedir. Dolayısıyla L bölgesi yükselici hava hareketi görülen Alçak Basınç (Sıcak) alanıdır.

  • A) Yanlış: K bölgesi yüksek basınç alanı olduğundan hava akımı çevreden merkeze değil, merkezden çevreye doğrudur.

  • B) Yanlış: L bölgesinde alçalıcı değil, yükselici hava hareketi görülür.

  • C) Yanlış: K bölgesi yüksek basınç (soğuk), L bölgesi alçak basınç (sıcak) olduğundan K’nin sıcaklığı L’den düşüktür.

  • D) Doğru: Rüzgâr her zaman yüksek basınçtan alçak basınca doğru eser; bu nedenle rüzgâr K bölgesinden L bölgesine doğru eser.

:white_check_mark: CEVAP: D) K ve L bölgeleri arasındaki rüzgâr, K bölgesinden L bölgesine doğru eser.


:warning: SINAV NOTU / PÜF NOKTASI:

  • Yüksek basınç = Soğuk hava = Alçalıcı hava hareketi = Merkezden çevreye hava akımı.
  • Alçak basınç = Sıcak hava = Yükselici hava hareketi (bulut/yağış ihtimali) = Çevreden merkeze hava akımı.
  • Rüzgârın yönü istisnasız her zaman Yüksek Basınçtan \rightarrow Alçak Basınca (Soğuktan \rightarrow Sıcaka) doğrudur.