- K, L ve M şehirlerinin Dünya üzerindeki konumları aşağıda model üzerinde gösterilmiştir.
[Görsel]
Buna göre 21 Haziran tarihinde eş yükseltide K, L ve M şehirleriyle ilgili aşağıdaki grafiklerden hangisi doğrudur?
B) II. aralıkta kuzey yarım kürede birim yüzeye düşen ışık enerjisi miktarı azalır. - Dünya’nın Güneş çevresinde hareketi sırasında mevsim başlangıç tarihi olduğu bilinen konumları aşağıda gösterilmiştir. Yörüngedeki konum aralıkları numaralandırılarak verilmiştir.
[Görsel]
Buna göre verilenlerle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
C) III. aralıkta güney yarım kürede gündüz süresi kısalır. - Birbirine komşu eş yükseltide bulunan K ve L bölgelerindeki hava hareketleri aşağıda gösterilmiştir.
A) K bölgesinde hava akımı, çevreden merkeze doğrudur.
B) L bölgesinde alçalıcı hava hareketi görülür.
C) K bölgesindeki hava sıcaklığı, L bölgesindeki hava sıcaklığından yüksektir.
D) K ve L bölgeleri arasındaki rüzgâr, K bölgesinden L bölgesine doğru eser.
8. Sınıf Fen Bilimleri: Mevsimlerin Oluşumu, Dünya’nın Hareketleri ve Hava Olayları
Soru 4: 21 Haziran Tarihinde Birim Yüzeye Düşen Işık Miktarı
KULLANILAN FORMÜL / KURAL:
Güneş ışınlarının bir yüzeye düşme açısı büyüdükçe (dike yaklaştıkça) birim yüzeye aktarılan ışık enerjisi miktarı artar; ışınların geliş açısı küçüldükçe (eğik geldikçe) birim yüzeye düşen ışık miktarı azalır.
ÇÖZÜM ADIMLARI
- Konumların Tespiti:
- K şehri: Yengeç Dönencesi üzerinde (Kuzey Yarım Küre)
- L şehri: Ekvator üzerinde
- M şehri: Oğlak Dönencesi üzerinde (Güney Yarım Küre)
- 21 Haziran Konumu Analizi:
- 21 Haziran tarihinde Güneş ışınları öğle vakti Yengeç Dönencesi’ne (90^\circ dik açıyla) düşer. Bu nedenle birim yüzeye düşen ışık enerjisinin en fazla olduğu yer K şehridir.
- Ekvator’a (L) ışınlar yaklaşık 66{,}5^\circ açı ile gelir (orta düzeyde).
- Oğlak Dönencesi’ne (M) ise kış mevsimi yaşandığından ışınlar en eğik açıyla (43^\circ) gelir ve birim yüzeye düşen ışık miktarı en az olur.
- Sıralama:\text{Birim Yüzeye Düşen Işık Miktarı: } K > L > M
CEVAP: D) K > L > M grafiği (K sütunu en yüksek, L orta, M en düşük)
Soru 5: Dünya’nın Yörünge Hareketi ve Mevsim Başlangıç Tarihleri
KULLANILAN FORMÜL / KURAL:
Dünya’nın dönme ekseni yörünge düzlemine göre 23^\circ 27' eğiktir. Eksen eğikliği ve Güneş etrafındaki dolanma hareketi sonucunda yarım kürelerde farklı mevsimler yaşanır ve gece-gündüz süreleri sürekli değişir.
ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ
Görseldeki Dünya modellerinin dönme ekseni sola eğik olarak verilmiştir:
- Sol Konum: Kuzey Kutup Noktası Güneş’ten uzaklaştığı için 21 Aralık (KYK Kış, GYK Yaz başlangıcı)
- Alt Konum: Saat yönünün tersi dolanma ile 21 Mart (Ekinoks)
- Sağ Konum: Kuzey Kutup Noktası Güneş’e dönük olduğu için 21 Haziran (KYK Yaz, GYK Kış başlangıcı)
- Üst Konum: 23 Eylül (Ekinoks)
Aralıklar:
-
I. Aralık: 23 Eylül – 21 Aralık
-
II. Aralık: 21 Aralık – 21 Mart
-
III. Aralık: 21 Mart – 21 Haziran
-
IV. Aralık: 21 Haziran – 23 Eylül
-
A) Yanlış: I. aralıkta (23 Eylül – 21 Aralık) Kuzey Yarım Küre’de gündüzler kısalır, geceler uzar.
-
B) Yanlış: II. aralıkta (21 Aralık – 21 Mart) KYK’de kıştan bahara geçildiği için Güneş ışınlarının geliş açısı büyür ve birim yüzeye düşen ışık enerjisi artar.
-
C) Doğru: III. aralıkta (21 Mart – 21 Haziran) Güney Yarım Küre sonbahardan kışa geçer. 21 Mart’ta 12 saat olan gündüz süresi, en kısa gündüzün yaşandığı 21 Haziran’a kadar sürekli kısalır.
-
D) Yanlış: IV. aralıkta (21 Haziran – 23 Eylül) Güney Yarım Küre’de sonbahar değil, kış mevsimi yaşanır.
CEVAP: C) III. aralıkta güney yarım kürede gündüz süresi kısalır.
Soru 6: Basınç Alanları, Dikey/Yatay Hava Hareketleri ve Rüzgâr
KULLANILAN FORMÜL / KURAL:
Soğuyan hava yoğunlaşarak alçalır ve Yüksek Basınç (YB) alanı oluşturur; yatay hava hareketi merkezden çevreye doğrudur. Isınan hava genleşerek yükselir ve Alçak Basınç (AB) alanı oluşturur; yatay hava hareketi çevreden merkeze doğrudur. Rüzgâr, daima yüksek basınç alanından alçak basınç alanına doğru yatay yönde eser.
ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ
Görsel incelendiğinde:
-
K Bölgesi: Hava yukarıdan aşağıya doğru inmekte ve yüzeyde merkezden çevreye doğru yayılmaktadır. Dolayısıyla K bölgesi alçalıcı hava hareketi görülen Yüksek Basınç (Soğuk) alanıdır.
-
L Bölgesi: Hava çevreden merkeze toplanarak yukarı doğru yükselmektedir. Dolayısıyla L bölgesi yükselici hava hareketi görülen Alçak Basınç (Sıcak) alanıdır.
-
A) Yanlış: K bölgesi yüksek basınç alanı olduğundan hava akımı çevreden merkeze değil, merkezden çevreye doğrudur.
-
B) Yanlış: L bölgesinde alçalıcı değil, yükselici hava hareketi görülür.
-
C) Yanlış: K bölgesi yüksek basınç (soğuk), L bölgesi alçak basınç (sıcak) olduğundan K’nin sıcaklığı L’den düşüktür.
-
D) Doğru: Rüzgâr her zaman yüksek basınçtan alçak basınca doğru eser; bu nedenle rüzgâr K bölgesinden L bölgesine doğru eser.
CEVAP: D) K ve L bölgeleri arasındaki rüzgâr, K bölgesinden L bölgesine doğru eser.
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI:
- Yüksek basınç = Soğuk hava = Alçalıcı hava hareketi = Merkezden çevreye hava akımı.
- Alçak basınç = Sıcak hava = Yükselici hava hareketi (bulut/yağış ihtimali) = Çevreden merkeze hava akımı.
- Rüzgârın yönü istisnasız her zaman Yüksek Basınçtan \rightarrow Alçak Basınca (Soğuktan \rightarrow Sıcaka) doğrudur.
