- 1995’te Göbeklitepe’de bulunan kalıntılar bölgenin Neolitik Dönem’de inşa edilen yeryüzündeki ilk inanç merkezi olduğunu kanıtlamıştır. Ayrıca araştırmalar yerleşik hayatın ilk dönemlerinin başlangıcı olarak da Göbeklitepe’yi işaret etmiştir. 1995’te Göbeklitepe izleri bulunmadan önce insanların o çağda avcılık, toplayıcılık yapıp göçebe yaşadığı düşünülmüştür.
Buna göre,
I. Tarih biliminde mutlak bilgi yoktur.
II. Elde edilen yeni bulgular tarihî bilgilerin doğruluğunu değiştirebilir.
III. Tarih pozitif bir bilimdir.
yargılarından hangilerine ulaşılabilir?
A) Yalnız I
B) Yalnız II
C) Yalnız III
D) I ve II
E) I, II ve III
I. Siyasi | Saltanatın kaldırılması
II. Kültürel | Sanayi Devrimi
III. Askeri | İstanbul’un Fethi
IV. Ekonomik | Yazının icadı
Tarihin konusu ile ilgili verilen şemadaki eşleştirmelerden hangileri yer değiştirirse konu - olay eşleştirmesi doğru yapılmış olur?
A) I ve II
B) I ve III
C) II ve III
D) II ve IV
E) I ve IV
I. Fatih Sultan Mehmet 29 Mayıs 1453’te İstanbul’u fethetmiştir.
II. Orhun Yazıtları Türk tarihinin ilk yazılı eserleridir.
III. Tarihte yazıyı ilk kullanan uygarlık Sümerler’dir.
IV. Anadolu’da ilk şehir yerleşkesi Konya Çatalhöyük’te bulunmuştur.
V. Anadolu’da Demir Çağı’nı başlatan Frig Uygarlığı’dır.
Numaralanmış gelişmelerden hangisinin yeni belge ve bulguların ortaya çıkması ile değişebilme olasılığı yoktur?
A) I
B) II
C) III
D) IV
E) V - "Geçmişler geleceğe, suyun suya benzemesinden çok daha benzer.
İbn-i Haldun’un bu sözünü aşağıdaki yargılardan hangisi destekler?
A) Tarih, geçmişi öğreterek geleceğe ışık tutar.
B) Tarih, sosyal bir bilim dalıdır.
C) Geçmişte yaşanmış olaylar tarihin konusunu oluşturur.
D) Tarih bilimi, deney ve gözlem metodunu kullanmaz.
E) Tarihin konusu insandır.
Aşağıda sayfada yer alan dört sorunun sırasıyla detaylı çözümleri ve doğru cevapları yer almaktadır:
6. Soru: Tarih Biliminde Bilginin Değişebilirliği
ÇÖZÜM ADIMLARI & Öncül Analizi:
- Öncül I (Tarih biliminde mutlak bilgi yoktur): Parçada Göbeklitepe kalıntıları bulunmadan önce insanların yalnızca avcı-toplayıcı ve göçebe olduğu düşünülürken, yeni bulgularla bu bilginin değiştiği ve yerleşik hayat ile inanç merkezlerinin başlangıcına işaret ettiği anlatılmıştır. Bu durum, tarihteki bilgilerin kesin (mutlak) olmadığını, değişebileceğini gösterir. (Ulaşılabilir)
- Öncül II (Elde edilen yeni bulgular tarihî bilgilerin doğruluğunu değiştirebilir): Göbeklitepe’nin keşfiyle önceki kabullerin yerini yeni bilgilerin alması, yeni belgelerin/bulguların mevcut bilgiyi değiştirebileceğinin açık bir kanıtıdır. (Ulaşılabilir)
- Öncül III (Tarih pozitif bir bilimdir): Pozitif bilimler (fizik, kimya vb.) deney ve gözleme dayanır ve evrensel kanunlar üretir. Tarih ise sosyal/beşerî bir bilimdir; deney ve gözlem yapılamaz. Parçadan böyle bir çıkarım yapılamaz. (Ulaşılamaz)
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: D — I ve II
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
7. Soru: Tarihin Konusu ve Olay Eşleştirmesi
ÇÖZÜM ADIMLARI & Tablo İncelemesi:
Verilen eşleştirmeleri inceleyelim:
- I. Siyasi — Saltanatın kaldırılması: Doğrudur (devlet yönetimiyle ilgilidir).
- II. Kültürel — Sanayi Devrimi: Hatalıdır. Sanayi Devrimi, üretim biçimlerini, sermayeyi ve fabrikalaşmayı kapsadığı için temelde ekonomik bir gelişmedir.
- III. Askeri — İstanbul’un Fethi: Doğrudur (askeri bir kuşatma ve fetih hareketidir).
- IV. Ekonomik — Yazının icadı: Hatalıdır. Yazının icadı, alfabe, eğitim ve bilginin aktarımıyla ilgili olup kültürel bir gelişmedir.
Bu durumda II (Kültürel) ile IV (Ekonomik) yer değiştirirse:
- II. Ekonomik — Sanayi Devrimi
- IV. Kültürel — Yazının icadı
şeklinde eşleştirme doğru tamamlanmış olur.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: D — II ve IV
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
9. Soru: Tarihî Bilgilerin Değişebilirliği ve Olayların Kesinliği
ÇÖZÜM ADIMLARI & Seçenek Analizi:
Tarihte “ilk”, “en eski” gibi nitelemeler içeren bilgiler; arkeolojik kazılar ve yeni belgelerin ortaya çıkmasıyla her zaman değişebilir. Ancak gerçekleşmiş, belgelenmiş ve tarihlendirilmiş somut tarihî olgular değişmez.
- A (I. Fatih Sultan Mehmet 29 Mayıs 1453’te İstanbul’u fethetmiştir): Yaşanmış, somut, günü ve yılı kesin olarak tarihe geçmiş somut bir vakadır. Yeni bir belge çıksa dahi fethin gerçekleştiği gerçeği veya fatihi değişmez. Dolayısıyla değişebilme olasılığı yoktur.
- B (II. Orhun Yazıtları Türk tarihinin ilk yazılı eserleridir): İleride daha eski bir Türk yazıtı bulunursa bu unvan değişebilir.
- C (III. Tarihte yazıyı ilk kullanan uygarlık Sümerler’dir): Sümerlerden önce yazıyı kullanan başka bir topluluk tespit edilirse değişebilir.
- D (IV. Anadolu’da ilk şehir yerleşkesi Konya Çatalhöyük’te bulunmuştur): Çatalhöyük’ten daha eski bir şehir kalıntısı bulunursa değişebilir.
- E (V. Anadolu’da Demir Çağı’nı başlatan Frig Uygarlığı’dır): Yeni bir kazı sonucu demiri daha önce işleyen başka bir Anadolu uygarlığı bulunursa değişebilir.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: A — I
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
10. Soru: İbn-i Haldun’un Sözünün Yorumu
ÇÖZÜM ADIMLARI & Seçenek Analizi:
İbn-i Haldun’un “Geçmişler geleceğe, suyun suya benzemesinden çok daha benzer.” sözü; geçmişteki olayların, insan doğasının ve toplumsal dinamiklerin tekrar ettiğini, bu nedenle geçmişi iyi anlamanın gelecekte olacakları öngörmede bir rehber olacağını ifade eder.
- A Seçeneği (Tarih, geçmişi öğreterek geleceğe ışık tutar): İbn-i Haldun’un geçmiş ile gelecek arasındaki benzerlik vurgusunu ve tarihin geleceğe yol gösterici niteliğini doğrudan destekler.
- B, C, D, E Seçenekleri: Tarihin genel tanımları veya metodolojisiyle ilgilidir; söz konusu cümlenin “geçmiş-gelecek ilişkisi” ana fikrini doğrudan karşılamaz.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: A — Tarih, geçmişi öğreterek geleceğe ışık tutar.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
Tarih biliminin yöntemleri veya ilk çağ uygarlıkları ile ilgili başka bir pekiştirme sorusu çözmek ister misin?