Soru: Yukarıdaki dizelerin hangisinde, ayraç içinde verilen edebi sanat yoktur?
Analyz:
Soruda verilen dizeler arasından, belirtilen edebi sanatların olup olmadığını anlamamız gerekiyor. Edebi sanatlar şunlar:
- Kişileştirme (Teşhis): İnsan özelliklerinin cansız varlıklara veya hayvanlara atanmasıdır.
- Konuşturma (İntak): Cansız varlıkların veya hayvanların konuşturulmasıdır.
- Benzetme (Teşbih): Bir varlığı veya kavramı başka bir şeyle, benzerlik yönünden ilişkilendirmektir.
- Tezat: Zıtlık içeren ifadelerin bir arada kullanılmasıdır.
Dizeler ve inceleme:
A - Kişileştirme
Bir bahar akşamı rastladım size
Sevinçli bir telaş içindeydiniz
Derinden bakınca gözlerinize
Neden başınızı öne eğdiniz
- İnsan özellikleri (duygular ve hareketler) cansız bir varlığa ya da doğa olayına yüklenmiş. Kişileştirme var.
B - Konuşturma
Ağaçım, dört kol çengi kıyamet
Her dalımda bir memleket
Uzar kollarım uzar
Taşımda toprağımda bereket
- Ağaçlar konuşur gibi bir ifadeyle temsil edilmiş. Konuşturma var.
C - Benzetme
Akdeniz ayakların altında ordumuzun
Mavi bir atlas gibi serilmişti upuzun
Çekti Kadifekale al bayrağını yine
Güzel İzmir büründü yine eski rengine
- Benzetme sözcüğü açıkça belli: “Mavi bir atlas gibi.” Benzetme var.
D - Tezat
Ne varlığa sevinirim
Ne yokluğa yerinirim
Aşkın ile avunurum
Bana seni gerek seni
- Zıtlıklarla dolu ifadeler mevcut: Varlık ve yokluk. Tezat var.
Cevap:
Sadece “A” seçeneğinde verilen edebi sanat yoktur, çünkü orada kişileştirme yapılmış, konuşturma (intak) yer almamıştır.
Doğru Yanıt: A
Sorudaki dörtlükleri tek tek incelediğimizde aslında “A” seçeneğinde (Kişileştirme) söylenen sanatın gerçekleşmediğini görürüz. Orada doğa ya da cansız bir varlık, insana özgü bir özellik veya davranışla nitelendirilmemiştir; söz konusu dizeler bir kişinin gözüne bakıp başını eğmesi gibi doğrudan insana ait durumlardan söz eder. Diğer seçeneklerde ise verilen sanat örnekleri (konuşturma, benzetme ve tezat) gerçekten kullanılmıştır. Dolayısıyla sorunun doğru yanıtı “A” seçeneğidir.
Aşağıdaki dizelerin hangisinde, ayraç içinde verilen edebî sanat yoktur?
Answer:
Bu dizeler incelendiğinde, A (Kişileştirme) olarak belirtilen bentte aslında herhangi bir kişileştirme (insan dışı bir varlığa insana özgü özellikler verme) örneği bulunmamaktadır. Diğer bentlerde ise belirtilen sanatlar doğru şekilde kullanılmıştır:
-
(B) Konuşturma (İntak):
“Ağacım, dört kol çengi kıyamet,
Her dalında bir memleket
Uzar kollarım uzar
Taşımda toprağımda bereket”
Burada ağaç konuşturuluyormuş gibi ifade edilmiştir. Ağaç, insana özgü niteliklerle ve konuşmaya benzer bir seslenişle ele alınarak “konuşturma” (intak) sanatı yapılmıştır. -
(C) Benzetme (Teşbih):
“Akdeniz ayaklan altında ordumuzun
Mavi bir atlas gibi serilmişti upuzun
Çekti Kadifekale al bayrağını yine
Güzel İzmir büründü yine eski rengine”
Burada “Mavi bir atlas gibi” ifadesiyle Akdeniz, “atlas”a benzetilerek teşbih yapılmıştır. -
(D) Tezat:
“Ne varlığa sevinirim
Ne yokluğa yerinirim
Aşkın ile avunurum
Bana seni gerek seni”
Bu dizelerde “varlık” ile “yokluk” zıt kavramlar hâlinde kullanılarak “tezat” (karşıtlık) sanatı uygulanmıştır.
Dolayısıyla A seçeneği, şiirde kişileştirme örneği içeriyor gibi gösterilse de gerçekte bu sanat yer almamaktadır; o yüzden sorunun cevabı A dır.
