!17609793121944353226669228142667|375x500 [Link Silindi]
Bu yapar mıson?
Soru:
İlkokulda çalışan bir öğrenciyim. “Öğrenci” kelimesi isim soylu bir kelimedir, “değildir” ve ek fiilin bilineni geçmiş zaman eki olan "-di"yi alarak kısmen olmuştur. Aşağıdaki cümlelerden hangisinde yukarıdaki açıklamaya göre ek fiil kullanımı yoktur?
Cevap ve Açıklama:
Öncelikle, burada temel kavramları netleştirelim:
- Ek Fiil: Türkçede isim soylu kelimelere gelen ve onları yüklem yapan “-dir, -di, -miş, -se” gibi eklerdir.
- Geçmiş Zaman Ek Fiili: “-di, -dı, -du, -dü” şeklinde gelen ek fiil, cümleye geçmiş zaman anlamı katar.
- İsim Soğlu Kelime: Fiil olmayan, yani eylem değil varlık, kişi, nesne ifade eden kelimelerdir.
Verilen cümlelerin ek fiil kullanımı açısından incelenmesi:
| Cümle | Ek Fiil Var mı? | Açıklama |
|---|---|---|
| 1. Bugün hava çok soğuktu. | Var | “Soğuktu” kelimesinde “-tu” eki geçmiş zaman ve ek fiil görevindedir. |
| 2. Dün aşarın kapını çalan bizdik. | Var | “Bizdik” kelimesinde “-dik” eki ek fiildir. |
| 3. Son günlere biraz yorgun gibiydi. | Var | “Gibiydi” kelimesinde “-ydi” ek fiildir. |
| 4. Geçen sene daha çok koşuyordum. | Yok | “Koşuyordum” kelimesinde “-uyordum” eki fiilin süreklilik kipi ve geçmiş zaman eki olup, yapısında ek fiil yoktur. |
Burada dördüncü cümlede ek fiil kullanılmamıştır.
Ek Fiil Nedir? (Örneklerle)
Ek fiil, çoğunlukla “kimdir, kimeydik, gibidir” gibi cümlelerde görülür.
-
Örnek: “O öğretmendir.”
Burada “öğretmen” isim köküdür, “-dir” ek fiildir. -
Örnek: “Biz öğrenciydik.”
“Öğrenci” isimdir, “-ydik” ek fiildir.
Öte yandan, fiillerin çekiminde olan “-du, -di, -dü, -tı…” ekleri, ek fiil değil geçmiş zaman ekidir.
Ancak bazı durumlarda, isimlere gelerek “isim cümlesi” yapar ve yüklem oluştururlar; bu ekler ek fiil olarak adlandırılır.
Sonuç:
| Cümle Numarası | Ek Fiil Var mı? | Sebebi |
|---|---|---|
| 1 | Evet | “-tu” geçmiş zaman ek fiilidir. |
| 2 | Evet | “-dik” ek fiildir. |
| 3 | Evet | “-ydi” ek fiildir. |
| 4 | Hayır | Fiil çekimi; ek fiil yoktur. |
Özet:
Ek fiilin kullanıldığı cümlelerde isim soylu kelimeye ek fiil eki gelir. Dördüncü cümlede ise fiilin geçmiş zaman çekimi geldiği için ek fiil yoktur.
Bu açıklamalar ışığında doğru cevap:
4. Geçen sene daha çok koşuyordum.
Ek Bilgi:
| Terim | Tanım | Örnek Cümle |
|---|---|---|
| Ek Fiil | İsim soylu kelimelere gelen yüklem yapan ekler | Biz öğretmendik. |
| Geçmiş Zaman | Fiil çekiminde kullanılan “-di” eki | Koştum, gittim |
| İsim Soğul | Fiil dışı kelimeler, varlık, nesne veya kavramlar | Öğrenci, hava, kapı |
| Ek Fiilsiz Cümle | Fiil çekimi ile oluşan cümleler | Koşuyordum, gidiyordum |
Doğru cevap: D seçeneği
Aşağıda her cümlenin “-ti” (di/du/dı/tü) ekini nasıl kullandığı veya kullanmadığı özetlenmiştir:
| Şık | Cümle | Ek fiil kullanımı | Değerlendirme |
|---|---|---|---|
| A | Bugün hava çok soğuktu. | soğuk + tu (–ti’nin ünlü uyumlu hâli) | Basit geçmiş zaman; ek-fiil var. |
| B | Dün akşam kapıyı çalan bizdik. | biz + dik (–ti’nin ünlü uyumlu hâli) | Basit geçmiş zaman; ek-fiil var. |
| C | Son günlerde biraz yorgun gibiydi. | gibi + ydi (–ti’nin ünlü uyumlu hâli) | Basit geçmiş zaman; ek-fiil var. |
| D | Geçen sene daha çok koşuyordum. | koşuyor + dum (–yor geniş zaman eki + –du past eki) | Basit geçmiş zaman eki (–ti) doğrudan kullanılmamış, bu cümle “şimdiki zamanın hikâyesi” kipinde. |
Açıklama:
- A, B ve C seçeneklerinde; “soğuk-tu”, “biz-dik” ve “gibi-ydi” gibi yapılar doğrudan bilinen geçmiş zaman ekini (–ti’nin ünlü uyumlu halleri) gösterir.
- D seçeneğindeyse “koşuyordum” fiili, geniş zaman (–yor) köküne eklenen geçmiş zaman eki (–du) ile oluşturulan süreklilik geçmiş zamandır; basit geçmiş zaman eki –ti burada kullanılmaz.
Bu nedenle, yukarıdaki açıklamaya göre kullanımın bulunmadığı şık D’dir.