Bana kalırsa yazmanın iki boyutu vardır. Birincisi mantık zincirini koparmadan devam etmek, ikincisi ise “yazmak”. Yeni bir kitapla karşılaştığımda kapak arkasında yazılanlara şöyle bir göz atarım, ilgimi çekerse içinden rastgele bir sayfayı okumaya başlarım. Eğer yazarın dili beğeni duvarımı aşmayı başarırsa bu benim için yeterlidir. Hikâyenin tutarlılığını incelemek editörlerin ya da eleştirmenlerin işidir, okuyucunun değil. Güzel yazılmış, iyi bir kalemden çıkmış, kıvrak ifadeli, dile boyun eğmeyip onu kendi egemenliği altına alabilen metinler; benden geçer not almayı hak etmiş demektir. Kafeste kalmaya razı olmayıp onun dışına çıkmaya çalışmak değerlidir. Yazar bunu başarmışsa hikâyesinde sana ne anlattığının çok da önemi kalmamıştır artık.
Bu sözleri söyleyen bir okurdan aşağıdakilerden hangisini yapması beklenir?
A) Kapağı ilgisini çeken bir kitabı, içeriğine bakmadan satın alması
B) Eleştirmenlerin övgüsüne mazhar olan kitapları öncelikle okuması
C) Bilimsel bir kitabı eğitici olabilir düşüncesiyle satın alması
D) Radyoda birkaç sayfası okunan bir kitabı, anlatımından etkilendiği için alması
E) En çok satılanlar listesinde bulunan kitapları tercih etmesi
Paragrafta Anlam ve Üslup (Anlatım Özellikleri) Analizi
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Paragrafta yazarın veya okurun metne yaklaşımı değerlendirilirken içerik (konu/ne anlatıldığı) ile üslup (anlatım biçimi/nasıl anlatıldığı) arasındaki ayrım temel belirleyicidir. Metinde “ne anlattığının önemi kalmamıştır” diyerek dil ve anlatımı (üslubu) öne çıkaran bir okur, seçimlerini eserin anlatım gücüne göre yapar.
ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ
Metindeki okur; bir kitabın tutarlılığı veya ne anlattığıyla (içeriğiyle) değil, tamamen yazarın dili kullanma becerisi, üslubu ve anlatımındaki kıvraklıkla ilgilendiğini (“Yazarın dili beğeni duvarımı aşarsa bu benim için yeterlidir”, “Hikâyesinde sana ne anlattığının çok da önemi kalmamıştır”) belirtmektedir.
- A) Parçadaki okur, arka kapağa baktıktan sonra mutlaka rastgele bir sayfayı okuyup dilini inceler; içeriğe hiç bakmadan sadece kapak tasarımına göre hareket etmez.
- B) Eleştirmenlerin ve editörlerin değerlendirmelerini okuyucu için değil, onların mesleki görevi olarak görür; eleştirmen övgüsünü ölçüt almaz.
- C) Kitabın eğitici olması “içerik” ile ilgilidir; oysa okur için konunun ve iletinin bir önemi yoktur.
- D) Radyoda duyduğu birkaç sayfadan eserin dilini ve anlatımını beğenip etkilenerek kitabı alması, metinde anlatılan “rastgele bir sayfa okuyup diliyle büyülenme” tavrıyla birebir örtüşür.
- E) Popülerlik veya çok satılma listeleri, okurun aradığı özgün ve yetkin dil kullanımı için bir ölçüt değildir.
CEVAP: D — Radyoda birkaç sayfası okunan bir kitabı, anlatımından etkilendiği için alması
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Paragraf sorularında “üslup” (dil, anlatım, biçem, kıvrak ifadeler) ile “içerik” (konu, tema, ne anlattığı) ifadelerine dikkat edilmelidir. Metinde “nasıl anlatıldığı” vurgulanıyorsa seçeneklerde mutlaka anlatım, dil, üslup, söyleyiş gibi kavramlar aranmalıdır.