\text{Mg}_{(k)} + \text{Cu(NO}_3)_{2\text{(suda)}} \rightarrow \text{Mg(NO}_3)_{2\text{(suda)}} + \text{Cu}_{(k)} Tepkimesinin Analizi
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — I. Yargının Analizi (Tepkime Türü)
- Tepkimede serbest haldeki aktif bir metal olan \text{Mg}, çözeltideki \text{Cu(NO}_3)_2 bileşiğinde bulunan \text{Cu}^{2+} iyonunun yerine geçmiştir (A + BC \rightarrow AC + B).
- Bir elementin bir bileşikteki başka bir elementle yer değiştirdiği bu tür tepkimelere tekli yer değiştirme tepkimesi denir.
- Bu nedenle I. yargı DOĞRUDUR.
Adım 2 — II. Yargının Analizi (\text{Mg} Atomunun Durumu)
- Girenlerdeki elementel magnezyumun yükseltgenme basamağı 0’dır: \text{Mg}^0.
- Ürünlerdeki \text{Mg(NO}_3)_2 bileşiğinde magnezyum 2\text{A} grubu metali olduğu için +2 değerlik alır: \text{Mg}^{2+}.
- \text{Mg}^0 \rightarrow \text{Mg}^{2+} + 2e^- şeklinde elektron vererek yükseltgenme basamağı 0’dan +2’ye artmış ve magnezyum yükseltgenmiştir (indirgenmemiştir).
- Bu nedenle II. yargı YANLIŞTIR.
Adım 3 — III. Yargının Analizi (\text{Cu}^{2+} İyonunun Durumu)
- Girenlerdeki \text{Cu(NO}_3)_2 bileşiğinde nitrat kökü (\text{NO}_3^-) olduğundan bakırın yükseltgenme basamağı +2’dir (\text{Cu}^{2+}).
- Ürünlerde bakır serbest metalik halde açığa çıkmıştır ve yükseltgenme basamağı 0’dır (\text{Cu}^0).
- \text{Cu}^{2+} + 2e^- \rightarrow \text{Cu}^0 şeklinde 2 elektron alarak yükseltgenme basamağı azalmış ve indirgenmiştir.
- Bu nedenle III. yargı DOĞRUDUR.
Adım 4 — Seçenek Karşılaştırması
A. I ve III — I ve III. öncüller doğru kimyasal temellere dayanmaktadır.
B. I ve II — II. öncül yanlıştır (\text{Mg} indirgenmemiş, yükseltgenmiştir).
C. II ve III — II. öncül yanlıştır.
D. Yalnız I — III. öncül de doğru olduğu için eksiktir.
E. I, II ve III — II. öncül yanlış olduğu için bu seçenek elenir.
Adım 5 — Son Doğrulama
- Tepkimede \text{Mg} yükseltgenirken \text{Cu}^{2+} indirgenmiştir ve bu süreç tekli bir yer değiştirme ile gerçekleşmiştir. Dolayısıyla yalnızca I ve III numaralı ifadeler doğrudur.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: A) I ve III
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
TEMEL KAVRAMLAR:
1. Tekli Yer Değiştirme
- Tanım: Bir serbest elementin, bir bileşikteki başka bir elementin yerini alması tepkimesidir.
- Bu problemde: \text{Mg} metali, \text{Cu(NO}_3)_2 bileşiğindeki \text{Cu}'ın yerini alarak \text{Mg(NO}_3)_2 oluşturmuştur.
2. Redoks (Yükseltgenme - İndirgenme)
- Tanım: Elektron alışverişiyle gerçekleşen tepkimelerdir. Elektron veren yükseltgenir (basamağı artar), elektron alan indirgenir (basamağı azalır).
- Bu problemde: \text{Mg}^0 \rightarrow \text{Mg}^{2+} + 2e^- (Yükseltgenme), \text{Cu}^{2+} + 2e^- \rightarrow \text{Cu}^0 (İndirgenme).
SIK YAPILAN HATALAR:
Yükseltgenme ile İndirgenmeyi Karıştırmak
- Yanlış: Yükseltgenme basamağı artınca indirgenir demek.
- Doğru: Yükseltgenme basamağı artıyorsa elektron verilmiştir ve madde yükseltgenmiştir.
Bu tür redoks ve yer değiştirme tepkimelerinde yükseltgenme basamaklarını pratik yoldan bulmak için benzer bir örnek soru daha çözmemi ister misin?

