Sorular ve Çözümler
Soru 5:
Bir miktar para 2 kişi arasında eşit paylaşılınca bir kişiye 45 lira düşmektedir. Bu para 5 kişi arasında eşit şekilde paylaşılırsa bir kişiye kaç lira düşer?
Çözüm:
2 kişi arasındaki paylaşımda her kişi 45 lira alıyorsa, toplam para miktarı:
Bu para 5 kişi arasında eşit şekilde paylaştırılırsa, bir kişiye düşen miktar:
Cevap: 18 lira
Soru 6:
Bir barınakta 6 köpeğe 25 gün yetecek kadar mama vardır. Buna göre bu mama kaç tane köpeğe 10 gün yeter? (Köpekler eşit miktarda mama tüketmektedir.)
Çözüm:
6 köpeğe 25 gün yetecek mama miktarı toplam:
Bu miktar, 10 gün için yeterli olacak köpek sayısını bulmak için:
Cevap: 15 köpek
Soru 7:
75 sayısının %36’sı kaçtır?
Çözüm:
Bir sayının yüzdesi, sayıyı yüzde ile çarpar ve 100’e böleriz:
Cevap: 27
Soru 8:
%17’si 425 olan sayı kaçtır?
Çözüm:
Bir sayının bir yüzdesi verilmişse, sayı şu şekilde bulunur:
Burada %17’si 425 ise:
Cevap: 2500
Soru 9:
Fiyatı 250 lira olan bir elbise sezon sonunda 150 liraya satıldığına göre, elbisenin fiyatında yüzde kaç indirim yapılmıştır?
Çözüm:
İndirim miktarı:
İndirim yüzdesi:
Cevap: %40
Soru 10:
Bir mağazada; satılan gömleğin fiyatı ceket fiyatının %40 eksiği, pantolonun fiyatı ise gömleğin fiyatının %10 fazlasıdır. Bu mağazada ceketin fiyatı 150 lira olduğuna göre, pantolonun fiyatı kaç liradır?
Çözüm:
- Gömlek fiyatı:
Ceket fiyatının %40 eksiği:
- Pantolon fiyatı:
Gömleğin fiyatının %10 fazlası:
Cevap: A) 99
Eğer başka sorularınız varsa, yardımcı olmaktan mutluluk duyarım! ![]()
@username
5) Bir miktar para 2 kişi arasında eşit paylaşıldığında bir kişiye 45 lira düşmektedir. Bu para 5 kişi arasında eşit şekilde paylaştırılırsa bir kişiye kaç lira düşer? (Orantı çeşidi: …)
Çözüm:
• Toplam parayı hesaplamak için 2 kişi × 45 lira = 90 liradır.
• Aynı 90 lira, 5 kişiye eşit bölündüğünde her kişiye düşecek miktar: 90 ÷ 5 = 18 liradır.
• 2 kişi → 5 kişiye geçiş “doğru orantı”dır (kişi sayısı arttıkça kişiye düşen pay bölündüğü için bu örnekte aslında sabit meblağ paylaşıldığından “doğru orantı” ifadesine ek olarak “bölme işlemi” yapılır; genellikle para paylaştırma soruları “doğru orantı” diye anılır).
6) Bir barınakta 6 köpeğe 25 gün yetecek kadar mama vardır. Buna göre bu mama, 10 köpeğe kaç gün yeter? (Köpekler eşit miktarda mama tüketmektedir.) (Orantı çeşidi: …)
Çözüm:
• 6 köpek → 25 gün yetecek mama => Toplam mama miktarı, köpek sayısı × gün değişmez kabul edilir.
• Köpek sayısı artınca gün sayısı düşer. Bu tip sorular “ters (invers) orantı” kapsamına girer.
• Formül genellikle: 6 köpek × 25 gün = 10 köpek × ? gün.
• ? = (6 × 25) ÷ 10 = 15 gün.
• Yani 10 köpeğe 15 gün yeter. (Orantı çeşidi: Ters Orantı)
7) 75 sayısının %36’sı kaçtır?
Çözüm:
• Bir sayının %36’sı = 36/100 × sayı.
• 75 × (36/100) = 75 × 0,36 = 27.
• Sonuç: 27.
8) %17’si 425 olan sayı kaçtır?
Çözüm:
• Bir sayının %17’si 425 ise:
Sayı × 17/100 = 425
Sayı = 425 ÷ (17/100) = 425 × (100/17).
• 425 × (100/17) = 42500 ÷ 17 = 2500.
• Sonuç: 2500.
9) Fiyatı 250 lira olan bir elbise sezon sonunda 150 liraya satıldığına göre, elbisenin fiyatında yüzde kaç indirim yapılmıştır?
Çözüm:
• Eski fiyat: 250 TL, yeni fiyat: 150 TL.
• İndirim miktarı: 250 – 150 = 100 TL.
• Yüzde indirim: (İndirim Miktarı / İlk Fiyat) × 100 = (100 ÷ 250) × 100 = 40.
• Sonuç: %40.
10) Bir mağazada; satılan gömleğin fiyatı ceketin fiyatının %40 eksiği, pantolonun fiyatı ise gömleğin fiyatının %10 fazlasıdır. Bu mağazada ceketin fiyatı 150 lira olduğuna göre pantolonun fiyatı kaç liradır?
A) 99 B) 110 C) 118 D)120
Çözüm:
- Ceketin fiyatı = 150 TL.
- Gömlek, ceketin fiyatının %40 eksiği = 150 – (150 × 0.40) = 150 – 60 = 90 TL.
- Pantolon, gömleğin fiyatının %10 fazlası = 90 + (90 × 0.10) = 90 + 9 = 99 TL.
Doğru cevap: 99 TL (A şıkkı)
@username
Bir miktar para 2 kişi arasında eşit paylaşıldığında bir kişiye 45 lira düşmektedir. Bu para 5 kişi arasında eşit şekilde paylaşılırsa bir kişiye kaç lira düşer?
Cevap:
Aşağıdaki çözümde önce orantı kavramını ve soru içeriğini inceleyelim, ardından adım adım sonuca ulaşalım.
İçindekiler
1. Orantı ve Temel Kavramlar
- Doğru Orantı: Bir değerde artış olduğunda, buna bağlı olarak başka bir değerde aynı oranda artış varsa iki nicelik doğru orantılıdır. Örneğin, “Kişi sayısı artarsa, kişi başı düşen para azalmaz da artarsa” dediğimizde bu aslında mantığa ters olur. Burada tipik olarak, toplam para sabitse ve kişi sayısı artarsa bir kişinin alacağı meblağ azalır. Bu da tam olarak “toplam sabit” mantığında ters orantıyı çağrıştırabilir. Ancak bu soru, “toplam paranın sabit” olduğunu ifade eder ve “paylaşılan miktar” her kişiye düşen payın değişmesiyle alakalıdır. Toplam para değişmez, kişi sayısı artarsa tane başına düşen miktar azalır. Aslında bu durum ters orantı olarak tanımlanır.
- Ters Orantı: Bir değerde artış olduğunda, buna bağlı olan diğer bir değerde azalma oluyorsa iki nicelik ters orantılıdır. “Kişi sayısı arttıkça kişi başına düşen pay azalıyor” tipik bir ters orantı göstergesidir.
- Yüzde Hesabı: Bir sayının belli bir yüzdesini bulmak için
(sayı x istenen yüzde) / 100formülü kullanılır. Örneğin 75’in %36’sı =(75 x 36)/100 = 27şeklinde hesaplanır.
Bazı sorularda hangi orantı çeşidinin kullanılacağı özellikle sorulmuş (“Orantı çeşidi: …”). Bazıları “doğru orantı” (örnek: hız ve yol) veya “ters orantı” (örnek: işçi sayısı artarsa işin bitme süresi düşer) şeklinde olabilir.
Şimdi tüm soruları tek tek inceleyip detaylıca çözelim.
2. Soru 1: Para Paylaşımı (Doğru Orantı Gibi Görünüp Aslında Ters Orantı)
Soru: Bir miktar para 2 kişi arasında eşit paylaşıldığında bir kişiye 45 lira düşmektedir. Bu para 5 kişi arasında eşit şekilde paylaşılırsa bir kişiye kaç lira düşer? Orantı çeşidi nedir?
Adım Adım Çözüm
- Toplam Para Hesabı
- 2 kişi arasında eşit paylaşınca 1 kişiye 45 lira düşüyorsa toplam para
- 5 Kişi Arasında Paylaşım
- Toplam para 90 lira sabit kalmak üzere, bu kez 5 kişi arasında paylaşıyoruz.
- Bir kişiye düşen miktar:
- Orantı Çeşidi
- Kişi sayısı arttıkça, kişi başına düşen miktar azalmaktadır. Bu, **“ters orantı”**dır.
Bu nedenle bir kişiye 18 lira düşer ve orantı çeşidi ters orantıdır.
3. Soru 2: Köpek ve Mama (Ters Orantı)
Soru: Bir barınakta 6 köpeğe 25 gün yetecek kadar mama vardır. Buna göre bu mama kaç tane köpeğe 10 gün yeter? (Köpekler eşit miktarda mama tüketmekte olup orantı çeşidini belirtiniz.)
Adım Adım Çözüm
- Toplam Mama Miktarı
- 6 köpeğe 25 gün yetiyorsa günlük tüketim esas alınır.
- Her köpek günde sabit bir miktar mama yediğini varsayalım.
- Toplam mama:
Elbette burada “günlük mama / köpek” tam sayısal ifadeye çevirmedik, fakat mantık olarak 6*25 “köpek-gün” kadar mama var.
- İstenilen Durum: … Köpeğe 10 gün…
- Yeni durumda, elimizde aynı toplam mama var. Bu mama, 10 gün yetmeli.
- Yeni köpek sayısına
$x$diyelim. - Bu durumda toplam mama şu şekilde de ifade edilir:
- Denklemin Çözümü
- Orantı Çeşidi
- Köpek sayısı artarsa, mama yettiği gün sayısı azalır veya sabit toplam mama çerçevesinde köpek/gün ilişkisi “ters orantı”dır.
Dolayısıyla 15 köpek, o miktar mamayı 10 gün şekilde tüketebilir ve bu örnek ters orantıdır.
4. Soru 3: 75 Sayısının %36’sı
Soru: 75 sayısının %36’sı kaçtır?
Adım Adım Çözüm
- Yüzdelik Hesap Mantığı
- Bir sayının %36’sını bulmak, o sayıyı
(36/100)ile çarpmak demektir.
- Hesap
- 75 x 0,36 = 27.
Sonuç: 27
5. Soru 4: %17’si 425 Olan Sayı
Soru: %17’si 425 olan sayı kaçtır?
Adım Adım Çözüm
- Verilenler
- Bir sayının
%17’si = 425.
- Değişken Tanımlama
Sayı =xolsun. - Denklem
%17 = 17/100; dolayısıyla
- Çözüm
- 425 x 100 = 42500.
- 42500 / 17 → bu bölme yapılır.
- 17 x 2500 = 42500 (Deneyerek de görebiliriz).
Yani
Sonuç: 2500
6. Soru 5: Elbise Fiyat İndirimi
Soru: Fiyatı 250 lira olan bir elbise, sezon sonunda 150 liraya satıldığına göre, elbisenin fiyatında yüzde kaç indirim yapılmıştır? (A) 15 (B) 25 (C) 40 (D) 50
Adım Adım Çözüm
- İlk Fiyat ve İndirimli Fiyat
- İlk fiyat: 250 lira
- İndirimli fiyat: 150 lira
- Fiyat Farkı
- İndirim miktarı = 250 - 150 = 100 lira
- İndirim Oranı
- İndirim oranı, ilk fiyata göre hesaplanır.
- Burada
Elbisenin fiyatında %40 indirim yapılmıştır. Seçeneklerde (C) 40 olduğu için doğru yanıt 40.
7. Soru 6: Ceket, Gömlek ve Pantolon Fiyat Oranları
Soru: Bir mağazada satılan gömleğin fiyatı, ceketin fiyatının %40 eksiği; pantolonun fiyatı ise gömleğin fiyatının %10 fazlasıdır. Bu mağazada ceketin fiyatı 150 lira olduğuna göre, pantolonun fiyatı kaç liradır?
(A) 99 (B) 110 (C) 118 (D) 120
Adım Adım Çözüm
- Değişkenler ve Denklem Kurma
- Ceketin fiyatı: 150 lira (verilmiş)
- Gömleğin fiyatı: “cekete göre %40 eksiği” yani
- Pantolonun Fiyatı
- Pantolon fiyatı = gömlek fiyatının %10 fazlası
- Gömlek fiyatı 90 lira olduğuna göre
- Seçeneklere Göre Kontrol
- Bulduğumuz değer 99 lira. Sorunun seçeneklerinde (A) 99, (B) 110, (C) 118, (D) 120 verilmiş. Bizim sonucumuz 99 (A) şıkkı.
Doğru cevap: 99 lira
8. Tüm Çözümler İçin Ayrıntılı Açıklamalar
Aşağıdaki kısımlarda, yukarıdaki sorular üzerinden hem orantı hem de yüzde hesaplamalarını detaylandıracağız. Bu bölüm, özellikle uzun ve kapsamlı bir matematiksel bakış sunarak her sorunun mantığını derinlemesine anlamamızı sağlayacak.
8.1 Orantı Çeşitleri
Doğru Orantı (Direkt Orantı)
- Tanım: İki değişken arasında, biri artarken diğeri de aynı oranda artıyorsa, bu iki değişken doğru orantılıdır.
- Genel Formül: Eğer
xveydoğru orantılıysa,x / ysabittir. - Örnek: 1 kalem 2 liraya satılıyorsa 2 kalem 4 lira, 3 kalem 6 liradır. Kalem sayısı arttıkça ödenen toplam ücret de artar.
Ters Orantı (İnvers Orantı)
- Tanım: İki değişken arasında, biri artarken diğeri azalıyorsa, ters orantı vardır.
- Genel Formül: Eğer
xveyters orantılıysa,x * ysabittir. - Örnek: Bir işi 2 işçi 10 günde bitirebiliyorsa, 4 işçi 5 günde bitirebilir. İşçi sayısı arttıkça, gereken gün sayısı küçülür.
Bu Sorulardaki Durum
- Para paylaşımı sorusunda “Kişi sayısı arttıkça, herkesin alacağı pay azalır.” Yani bu ters orantı kapsamında ele alınır.
- Mama-köpek sorusunda da “Köpek sayısı artınca, mamanın yetme günü azalır” veya “mama sabit kalıp gün sabitlenince, köpek sayısı değişirse pay değişir.” Bu da ters orantının klasik kullanımıdır.
8.2 Yüzde Hesaplamaları
- Yüzde: Bir büyüklüğün 100 eşdeğer parçadan kaçını temsil ettiğini gösterir. “Yüzde 36” demek, her 100 birimin 36’sı demektir.
- Sayının Belli Bir Yüzdesi: Bir sayının
%adeğerini bulmak içinSayı * (a/100)formülü kullanılır. - Yüzde Artış/Azalış (İndirim veya Zam): İlk değere göre fark hesaplanıp, sonra ilk değere bölünerek 100 ile çarpılır.
- İndirim:
(İndirim Miktarı / Eski Fiyat) * 100 - Zam:
(Zam Miktarı / Eski Fiyat) * 100
8.3 Doğru ve Ters Orantıya Örnekler
-
Doğru Orantı Örneği
“Bir sınıfta öğrenci sayısı arttıkça sandalyelerin toplam sayısı da aynen artmalı.” (Sabit oranda eklenen sandalye) -
Ters Orantı Örneği
“Aynı miktar su, 2 kişilik bir aileye 10 gün yetiyorsa, 5 kişilik bir aileye daha az gün yetecektir.”
8.4 Adım Adım Çözüm Metodu
- Veriyi Anlama
- Soru bize hangi değerlerin sabit olduğunu ve hangi değerlerin değiştiğini belirtir.
- Değişken Tanımlama
- Örneğin “x = aradığımız sayı.”
- Matematiksel Modelleme
- Doğru orantıysa
x/y = kveya ters orantıysax * y = k.
- Girilen Değerlerle Denklemi Kurma
- Denklemi Çözme
- Genellikle basit çarpma-bölme işlemleri çıkar.
- Mantıksal Kontrol
- Yanıtın “saçma” bir büyüklükte olup olmadığı, “çok iri” ya da “çok ufak” olması durumunda yeniden değerlendirme.
- Orantı Türünü Belirleme
Bu sistematik yöntemle yukarıdaki tüm sorular kolaylıkla çözülebilir.
9. Özet Tablosu
Aşağıdaki tabloda sorular ve çözümleri kısaca derlenmiştir:
| Soru No | Metin | Çözüm/İşlem | Sonuç | Orantı Türü |
|---|---|---|---|---|
| 1 | 2 kişi → Kişi başı 45 lira. 5 kişi paylaşırsa kişi başı kaç lira? | Toplam para = 2 × 45 = 90. 5 kişiye bölünür → 90 / 5 = 18. | 18 lira | Ters Orantı |
| 2 | 6 köpek için 25 gün yetecek mama, 10 gün için kaç köpek? | 6×25 = x×10. x= (6×25)/10=15. | 15 köpek | Ters Orantı |
| 3 | 75 sayısının %36’sı | 75 × (36/100)= 75×0.36= 27 | 27 | — |
| 4 | %17’si 425 olan sayı | (17/100)×x=425 → x= (425×100)/17=2500 | 2500 | — |
| 5 | Fiyatı 250, sezon sonunda 150 → % kaç indirim | İndirim=250-150=100. Oran=100/250×100=40 | %40 | — |
| 6 | Gömlek= “ceketin %40 eksiği,” pantolon= “gömleğin %10 fazlası,” ceket=150 ise pantolon kaç lira? | Ceket=150→ Gömlek=150-60=90. Pantolon=90+9=99 | 99 lira | — |
Not: Bazı sorularda “Orantı çeşidi” sorusu geçmiyor olsa da, işin mantığında dönem dönem ters veya doğru orantı analizleri yapılmaktadır.
10. Sonuç ve Kısa Değerlendirme
Bu çözümlerde özellikle orantı kavramının önemini görüyoruz:
- Para Paylaşımı
- Toplam para değişmez, kişi sayısı artınca bir kişinin alacağı miktar azalır → Ters orantı.
- Köpek ve Mama
- Toplam mama sabit, köpek sayısı arttıkça yetme süresi veya “gün bazında yeterlilik” kısalır → Ters orantı.
- Yüzdelik Hesaplamalar
- Bir sayının belli bir yüzdesini bulma:
(Sayı × Yüzde) / 100. - Bir değerin yüzde kaçı verildiğinde ana sayıyı bulma: “(Verilen Miktar × 100) / Yüzde.”
- İndirim Problemi
- Eski fiyat ile yeni fiyat arasındaki farkı ilk fiyata bölüp 100 ile çarparak yüzdelik indirim hesaplıyoruz.
- Mağaza Fiyat Oranları
- Ceket belli → Gömlek ve pantolon fiyat ilişkisi yüzdelerle ifade edilmiş. Birbirini izleyen yüzdelik ilişkilerle hesaplanıyor.
Böylelikle, matematiksel problemlerde en önemli nokta, sorudaki büyüklükler arasındaki ilişkiyi (oran-orantı, yüzdeler, farklar) doğru okumak ve formülü net bir şekilde uygulamaktır.
Bu cevaplar ışığında sorular şu şekilde özetlenmiş oldu:
- 18 lira, ters orantı.
- 15 köpek, ters orantı.
-
-
- %40 indirim.
- 99 lira.
Sonuç olarak, her sorunuzu adım adım inceledik ve detaylı biçimde çözümlere ulaştık. Umarız bu içerik hem test sorularını çözmenin hem de temel matematiksel kavramları öğrenmenin verimli ve eğlenceli bir yolu olmuştur.
