Osmanlı İmparatorluğu’nun bugünkü kameraların atası olan "sinematograf"tan resmî olarak haberdar olması 17 Haziran 1896 tarihinde, Fransız vatandaşı olan Mösyö Jamin’in Babıali’ye gönderdiği bir yazıda “sinematograf” için satın alınan lambanın gümrükten geçirilmesine izin verilmesini istemesiyle olur. Yetkililer bu yazıda adı geçen aletin araştırılması için bir çalışma başlatırlar. Bu araştırmanın sonucu, 20 Eylül 1896’da bir raporla Sadrazam Halil Rifat Paşa’ya bildirilir. Bu raporda “sinematograf adı verilen aletin ilmî yönden insanlık için faydalı olduğu” vurgulanarak talep edilen izin verilir. Süreç içerisinde asıl önemli ve dikkate değer olan ise sinemanın mucidi Lumiere kardeşlerin operatörlerinden Alexandre Promio’nun İstanbul’a gelmiş ve burada çeşitli görüntüler çekmiş olmasıdır.
Bu parçaya göre sinematograf aleti ile ilgili aşağıdakilerin hangisi söylenebilir?
A) Dünyada bu teknolojik gelişmeye ilgi gösteren ilk ülkelerden birinin Osmanlı Devleti olduğu
B) Başlangıçta şüpheyle yaklaşılan cihazın öneminin zamanla anlaşıldığı
C) Cihazın varlığından yetkililerin haberdar olmasının ticari bir işlem sonucu gerçekleştiği
D) Yabancı girişimcilerin cihazın tanıtılması için yoğun çaba sarf ettiği
E) Cihazla ilgili çekincelerin mucitlerin doğrudan girişimleri ile giderildiği
Paragrafta Anlam ve Yardımcı Düşünceler
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Paragrafta anlam sorularında seçeneklerin doğruluğu, metinde geçen ifadelerin doğrudan veya eş anlamlı/kavramsal karşılıklarıyla birebir örtüşmesine dayanır; metinde yer almayan kişisel yorum veya genellemeler elenir.
ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ
Metnin ilk cümlesinde: “Osmanlı İmparatorluğu’nun bugünkü kameraların atası olan 'sinematograf’tan resmî olarak haberdar olması… ‘sinematograf’ için satın alınan lambanın gümrükten geçirilmesine izin verilmesini istemesiyle olur.” ifadesi yer almaktadır. Bir ürünün satın alınması ve gümrükten geçirilme talebi, doğrudan ticari bir işlemdir. Yetkililer bu aletten ilk kez bu işlem vesilesiyle haberdar olmuştur.
- A) Parçada Osmanlı Devleti’nin bu teknolojiye dünyada ilgi gösteren “ilk ülkelerden biri” olduğuna dair karşılaştırmalı bir bilgi yoktur.
- B) Alet hakkında bir araştırma yapıldığı belirtilmiş olsa da başlangıçta cihaza “şüpheyle yaklaşıldığına” dair kesin bir ifade bulunmamaktadır.
- C) Cihaz için satın alınan lambanın gümrükten geçiş izninin istenmesi ticari bir süreçtir ve yetkililerin aletten haberdar olması bu sayede gerçekleşmiştir.
- D) Yabancı girişimcilerin cihazı tanıtmak adına “yoğun çaba sarf ettiği” vurgulanmamıştır; yalnızca izin başvurusu ve bir operatörün gelip çekim yaptığı aktarılmıştır.
- E) İnceleme Osmanlı yetkililerinin hazırladığı raporla tamamlanmıştır; çekincelerin “mucitlerin doğrudan girişimleri” ile giderildiği söylenemez (mucitler Lumiere kardeşlerdir).
CEVAP: C) Cihazın varlığından yetkililerin haberdar olmasının ticari bir işlem sonucu gerçekleştiği
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Paragraf sorularında “gümrük”, “satın alma”, “ithalat” gibi kavramlar seçeneklerde “ticari işlem” üst başlığıyla genellenerek test edilir; metindeki somut durumları karşılayan bu tür kavramsal çatı ifadelere dikkat edilmelidir.