- Eskiden bilim insanları, ışığın boşlukta yayılmasını sağlayan “esir” adlı gizemli bir maddenin varlığına inanıyordu. Dünya’nın uzayda hareket etmesi durumunda bu hareketin, ışığın yayılma biçiminde ölçülebilir bir farklılık oluşturacağı düşünülüyordu. Abraham Michelson ve Edward Morley, bu varsayımı sınamak amacıyla farklı yönlerde ilerleyen ışınların hareket sürelerini karşılaştırabilecekleri özel bir düzenek geliştirdiler. Ancak yaptıkları hassas ölçümlerde, Dünya’nın hareketinden kaynaklanabilecek beklenen farklılığa rastlamadılar. Bu sonuç, dönemin fizik anlayışında önemli bir sorgulama başlatmıştır.
Bu parçaya göre Michelson-Morley Deneyi’nin bilimsel açıdan önemi aşağıdakilerden hangisiyle en doğru açıklanabilir?
A) Işığın farklı doğrultularda aynı sürede ilerlediğini ilk kez göstermesi
B) Işığın boşlukta yayılmasını açıklayan yeni bir maddenin özelliklerini belirlemesi
C) Dünya’nın uzaydaki hareketinin ışık üzerindeki etkisini kesin olarak ortaya koyması
D) Daha önce kabul gören bir açıklamanın desteklenip desteklenmediğini ortaya koyması
E) Deneysel ölçümlerin, ışığın hareketine ilişkin bütün belirsizlikleri ortadan kaldırması - Öteden beri insan, varlığını korumak ve soyunu devam ettirmek için göç etme eğilimindedir. Göç, insanın mekan ve geleneklerle ilişkilerini, nasıl yaşadığını, düşünme biçimlerini, inanışlarını, organizasyon ve teşkilatlanma biçimlerini belirler. Çeşitli engel ve riskleri barındıran göçlerde deyim yerindeyse “kolunda altın bileziği” olanlar, talihli sınıfında yer alır çünkü ellerinden iş gelmektedir. Göç deninde ilk anda çoğu kişinin aklına, yakın tarihte özellikle Avrupa’ya giden işçiler gelse de Ege ve Yakın Doğu coğrafyası, tüm zamanlarda gezgin ya da göç eden çok sayıda zanaatkâra sahiptir. Modern zamanların misafir işçilerinin göç koşulları ve geçirdiği süreçlerle Antik Dönem’den insan göçleri arasında dikkat çekici paralellikler bulunur. Bu da doğaldır çünkü göçler, temelinde insan olan toplumsal bir gerçektir.
Bu parçada göç ile ilgili aşağıdakilerden hangisine değinilmemiştir?
A) Modern zamanlarda kültürel yayılmacılığın bir aracı olarak öne çıktığına
B) Yaşam tarzından toplumsal örgütlenmeye kadar pek çok unsuru etkilediğine
C) Süreç içerisindeki riskleri azaltmada mesleki vasıfların önemli bir avantaj sağladığına
D) Hayatta kalma güdüsüyle ortaya çıkan eski bir yer değiştirme hareketi olduğuna
E) Farklı coğrafyalarda ve dönemlerde benzer hikâyeleri barındıran sosyolojik bir olgu olduğuna
TYT Türkçe Paragrafta Anlam ve Yardımcı Düşünceler
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Paragrafta ana fikir ve çıkarım sorularında metindeki amaç-sonuç ilişkileri doğrudan şıklara taşınırken; olumsuz köklü sorularda (“değinilmemiştir”) metinde açıkça geçen ifadeler elenir, metinde hiç yer almayan kavramlar (örneğin kültürel yayılmacılık) doğru cevap olur.
ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ
Soru 17 Analizi (Michelson-Morley Deneyi)
Metinde bilim insanlarının önceden “esir” maddesinin varlığına inandığı ve Dünya’nın hareketinin ışığın yayılmasında bir fark yaratacağı varsayımına sahip olduğu belirtilmiştir. Michelson ve Morley bu varsayımı sınamak amacıyla bir düzenek kurmuş, beklenen farkı bulamayarak dönemin fizik anlayışını sorgulatmıştır.
- A) Parçada deneyin bunu “ilk kez” gösterdiğine dair bir öncelik vurgusu yapılmamıştır.
- B) Deney yeni bir maddenin özelliklerini keşfetmemiş, aksine var sayılan esir maddesinin etkisini bulamamıştır.
- C) Dünya’nın hareketinin ışık üzerinde oluşturduğu bir etkiden ziyade, beklenen etkinin çıkmadığı görülmüştür.
- D) Doğrudur. Önceden kabul gören “esir hipotezi” sınanmış ve bu açıklamanın deneyle desteklenip desteklenmediği ortaya konmuştur.
- E) “Bütün belirsizlikleri ortadan kaldırma” ifadesi paragrafın sınırlarını aşan kesinlik bildiren aşırı bir genellemedir.
Soru 18 Analizi (Göç Olgusu)
Paragraftaki ifadeler seçeneklerle eşleştirildiğinde:
- B) “…nasıl yaşadığını, düşünme biçimlerini… organizasyon ve teşkilatlanma biçimlerini belirler.” ifadesi B seçeneğini doğrular.
- C) “…kolunda altın bileziği olanlar talihli sınıfında yer alır çünkü ellerinden iş gelmektedir.” ifadesi C seçeneğini doğrular.
- D) “…varlığını korumak ve soyunu devam ettirmek için göç etme eğilimindedir.” ifadesi D seçeneğini doğrular.
- E) “Modern zamanların misafir işçilerinin… süreçlerle Antik Dönem’den insan göçleri arasında dikkat çekici paralellikler bulunur.” ifadesi E seçeneğini doğrular.
- A) Metinde göçün “kültürel yayılmacılığın (asimilasyon/kültür empozesi) bir aracı” olduğuna dair hiçbir ifade veya ima yer almamaktadır.
CEVAP:
- 17. Soru: D) Daha önce kabul gören bir açıklamanın desteklenip desteklenmediğini ortaya koyması
- 18. Soru: A) Modern zamanlarda kültürel yayılmacılığın bir aracı olarak öne çıktığına
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Paragrafta olumsuz soru köklerinde metinde geçen sözcüklerin yarattığı çağrışımlara aldanmamalı; metinde geçmeyen “kültürel yayılmacılık” gibi terimsel/ideolojik kavramların çeldirici olarak eklendiğine dikkat edilmelidir.