- Bu parçaya göre doğayla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
A) İnsanın estetik üretimi için ilham kaynağı olduğu
B) Sosyal ilişkilerdeki iletişim becerilerini artırdığı
C) Kişinin içsel dengesini sağlamaya yardımcı olduğu
D) Kişilerde çevreyi koruma bilincini desteklediği
E) Fiziksel sağlığı ve bedensel direnci olumlu etkilediği - XVII. yüzyıl Osmanlı dünyasının önemli seyyahlarından Evliya Çelebi, gezip gördüğü yerleri coğrafi özelliklerinin yanında halkın günlük yaşamını Seysahatname’sine aktarmıştır. Eser, yazarın birbirini izleyen gezilerine göre düzenlenmiş ciltlerin bir araya getirilmesiyle oluşturulmuştur. Anlatımında zaman zaman abartıya rastlansa da gözlemlerinin çeşitliliği eseri tarih, coğrafya ve etnoloji gibi alanlar için önemli bir kaynak hâline getirmiştir. Gezdiği yörelerde duyduğu kelimeleri, deyimleri ve halk söyleyişlerini kaydetmesi ise eserini Türkçenin geçmiş dönemlerini inceleyen araştırmacılar açısından da değerli kılmıştır.
Bu parçaya göre Evliya Çelebi ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
A) Gezilerinde sıradan insanların yaşamlarını gözlemlemiştir.
B) Gözlemleri farklı bilim dalları için belge niteliği taşımıştır.
C) Gezip gördüğü yerlere ait söz varlığını kayıt altına almıştır.
D) Kullandığı dil, eserinin farklı alanlardaki değerini artırmıştır.
E) Gezilen yerler zaman sıralaması gözetilerek aktarılmıştır. - Van kedisi, Türkiye’ye özgü yerli kedi ırklarından biridir. Genellikle beyaz tüyleriyle tanınan bu kedilerin baş ve kuyruk bölgelerinde sarımsı lekelere de rastlanabilir. Yuvarlak bir yüz yapısına ve badem biçiminde gözlere sahip olan Van kedilerinde her iki göz rengi mavi veya kehribar olabileceği gibi biri mavi, diğeri kehribar da olabilir. Bu ırkı diğer kedilerden ayıran en dikkat çekici özelliklerden biri ise suya karşı gösterdiği ilgidir. Kedilerde nadir görülen bu davranış nedeniyle Van kedileri “yüzen kediler” olarak da bilinir. Kaşmir ya da tavşan kürküyle andıran tüy yapıları sayesinde islandıklarında kısa sürede kuruyabilirler. Beyaz tüyleri ve benzer göz renkleri nedeniyle zaman zaman Ankara kedisiyle karıştırılsa da Van kedisinin tüylerinin daha kısa olması, iki ırkı birbirinden ayırmaya yardımcı olur.
Bu parçada Van kedileriyle ilgili aşağıdakilerden hangisine değinilmemiştir?
A) Göz renklerinin türün farklı üyelerinde değişkenlik gösterebileceğine
B) Kuz ve göz yapılarının kendilerine özgü biçimsel özellikler taşıdığına
C) Islanınca çabuk kuruyan tüy yapılarının suya olan ilgilerini artırdığına
D) Beyaz tüylerinin bazı bölgelerinde sarımsı lekeler bulunabildiğine
E) Bazı fiziksel özellikleri nedeniyle Ankara kedileriyle karıştırılabildiğine
Paragrafta Anlam ve Yardımcı Düşünceler
29. Soru: Evliya Çelebi ve Seyahatname
ÇÖZÜM ADIMLARI & Seçenek Analizi:
- A Seçeneği (Gezilerinde sıradan insanların yaşamlarını gözlemlemiştir): Parçada geçen “halkın günlük yaşamını Seyahatname’sine aktarmıştır” ifadesi bu yargıyı doğrudan doğrular.
- B Seçeneği (Gözlemleri farklı bilim dalları için belge niteliği taşımıştır): Parçada yer alan “gözlemlerinin çeşitliliği eseri tarih, coğrafya ve etnoloji gibi alanlar için önemli bir kaynak hâline getirmiştir” cümlesi bu bilgiyi açıkça destekler.
- C Seçeneği (Gezip gördüğü yerlere ait söz varlığını kayıt altına almıştır): Parçadaki “Gezdiği yörelerde duyduğu kelimeleri, deyimleri ve halk söyleyişlerini kaydetmesi…” ifadesi söz varlığının derlendiğini gösterir.
- D Seçeneği (Kullandığı dil, eserinin farklı alanlardaki değerini artırmıştır): Parçada eserin farklı alanlar (tarih, coğrafya, etnoloji) için kaynak olmasını sağlayan unsur yazarın kendi dili değil, **“gözlemlerinin çeşitliliği”**dir. Yöre halkından derlediği dil ögeleri ise yalnızca dil araştırmacıları açısından eseri değerli kılmıştır. Dolayısıyla bu yargı parçadan çıkarılamaz.
- E Seçeneği (Gezilen yerler zaman sıralaması gözetilerek aktarılmıştır): Parçada geçen “yazarın birbirini izleyen gezilerine göre düzenlenmiş ciltlerin bir araya getirilmesiyle oluşturulmuştur” ifadesi kronolojik (zamansal) bir sıranın izlendiğini gösterir.
Doğrulama: Metinde eserin farklı bilim dallarına kaynaklık etmesi Evliya Çelebi’nin diline değil, gözlem zenginliğine bağlanmıştır.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: D — Kullandığı dil, eserinin farklı alanlardaki değerini artırmıştır.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
30. Soru: Van Kedisinin Özellikleri
ÇÖZÜM ADIMLARI & Seçenek Analizi:
- A Seçeneği (Göz renklerinin türün farklı üyelerinde değişkenlik gösterebileceğine): Metinde her iki gözün “mavi veya kehribar olabileceği gibi biri mavi, diğeri kehribar da olabilir” denilerek değişkenlik açıkça ifade edilmiştir.
- B Seçeneği (Yüz ve göz yapılarının kendilerine özgü biçimsel özellikler taşıdığına): “Yuvarlak bir yüz yapısına ve badem biçiminde gözlere sahip olan…” ifadesiyle biçimsel özellikler belirtilmiştir.
- C Seçeneği (Islanınca çabuk kuruyan tüy yapılarının suya olan ilgilerini artırdığına): Metinde tüy yapısının ıslandığında çabuk kurumasını sağladığı belirtilmiş; ancak suya olan ilgilerinin nedeninin bu tüy yapısı olduğuna dair bir sebep-sonuç ilişkisi kurulmamıştır. Suya ilgi ayrı bir özellik, tüy yapısı ise ıslanınca kurumasını kolaylaştıran ayrı bir niteliktir.
- D Seçeneği (Beyaz tüylerinin bazı bölgelerinde sarımsı lekeler bulunabildiğine): “baş ve kuyruk bölgelerinde sarımsı lekelere de rastlanabilir” cümlesiyle doğrudan yer verilmiştir.
- E Seçeneği (Bazı fiziksel özellikleri nedeniyle Ankara kedileriyle karıştırılabildiğine): “Beyaz tüyleri ve benzer göz renkleri nedeniyle zaman zaman Ankara kedisiyle karıştırılsa da…” ifadesiyle belirtilmiştir.
Doğrulama: Parçada tüy yapısının suya ilgiyi artırdığına yönelik bir nedensellik bulunmadığı için bu bilgiye değinilmemiştir.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: C — Islanınca çabuk kuruyan tüy yapılarının suya olan ilgilerini artırdığına
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
28. Soru Hakkında Not:
28. sorunun bağlı olduğu okuma parçası metinde yer almamaktadır. Ancak paragraf sorularının genel kurgusu incelendiğinde; doğanın estetik üretime ilham vermesi (A), içsel dengeyi sağlaması (C), çevre bilincini artırması (D) ve fiziksel sağlığı desteklemesi (E) doğanın doğrudan bireye faydaları arasında sıkça işlenirken, B seçeneğindeki “sosyal ilişkilerdeki iletişim becerilerini artırması” genellikle doğanın doğrudan bir etkisi olarak kabul edilmez. İlgili parçayı paylaşırsanız bu sorunun da kesin analizini memnuniyetle yapabilirim.
Paragrafta anlam sorularında neden-sonuç ilgisi kurma ve yardımcı düşünceleri eleme yöntemleriyle ilgili başka örnekler incelemek ister misin?