Psikolojide “alışma etkisi”, sürekli karşılaşılan uyaranların zamanla daha az dikkat çekmesi durumunu ifade eder. Yeni bir eşya, ilk günlerde yoğun bir heyecan uyandırırken zamanla günlük hayatın sıradan bir parçası hâline gelebilir. Benzer biçimde, sürekli duyulan bir ses de bir süre sonra fark edilmez hâle gelebilir. İnsan zihni, değişmeyen uyarıcılara daha az odaklanarak dikkatini yeni durumlara yöneltir. Bu özellik, çevreye uyum sağlamayı kolaylaştırsa da zamanla kişinin alıştığı şeylerin değerini daha az fark etmesine neden olabilir.
Bu parçaya göre “alışma etkisi” ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
A) Aynı uyaranın zamanla eskisi kadar ilgi uyandırmamasına yol açabilir.
B) Sürekli karşılaşılan uyaranların kişi üzerindeki etkisini zamanla tamamen ortadan kaldırabilir.
C) Kişinin dikkatini yeni ve değişen durumlara yöneltmesini sağlayabilir.
D) Sahip olunan bazı imkânların değerinin yeterince fark edilmemesiyle sonuçlanabilir.
E) Kişinin çevreye uyum sağlamasını kolaylaştıran bir işleve sahiptir.
Paragrafta Anlam: Alışma Etkisi ve Yardımcı Düşünce Analizi
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Paragrafta yardımcı düşünce sorularında metinde geçen derecelendirme bildiren ifadeler (daha az, zamanla vb.) seçeneklerde “tamamen, kesinlikle, hiçbir zaman” gibi aşırı ve kesinlik bildiren genellemelere dönüştürülemez.
ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ
Metinde alışma etkisinin uyaranların “daha az dikkat çekmesi”, “sıradanlaşması” ve “değerinin daha az fark edilmesi” durumunu ifade ettiği belirtilmiştir.
- A) Parçadaki “daha az dikkat çekmesi” ve “sıradan bir parçası hâline gelebilmesi” ifadeleri bu yargıyı doğrular.
- B) Metinde uyarana alışıldığında dikkat ve ilginin azaldığı belirtilmiştir; uyarının etkisinin “tamamen ortadan kalktığına” dair mutlak bir bilgi yer almaz (Yanlış/Söylenemez).
- C) Parçadaki “İnsan zihni, değişmeyen uyarıcılara daha az odaklanarak dikkatini yeni durumlara yöneltir.” cümlesiyle birebir örtüşür.
- D) Metnin sonundaki “…zamanla kişinin alıştığı şeylerin değerini daha az fark etmesine neden olabilir.” ifadesi bu yargıyı destekler.
- E) Metindeki “Bu özellik, çevreye uyum sağlamayı kolaylaştırsa da…” cümlesi bu işlevi açıkça ifade eder.
CEVAP: B — Sürekli karşılaşılan uyaranların kişi üzerindeki etkisini zamanla tamamen ortadan kaldırabilir.