---- Bu türden yapıt verenlerin başında Evliya Çelebi gelir. Daha sonra Batı ile ilişkiler gelişince elçilik göreviyle Avrupa’ya gidenler, gittikleri yerlerin ilgi çekici yönlerini “sefâretnâme” adıyla yazdıkları yapıtlarda tanıtmışlardır. Yirmisekiz Çelebi Mehmet Efendi’nin Paris, Ahmet Resmî Efendi’nin Berlin’le ilgili yapıtları en tanınmış olanlarıdır. Gezi yazısı denebilecek asıl ürünler ise Tanzimat’tan sonra yazılmaya başlanmıştır.
Bu parçanın başına, düşüncenin akışına göre aşağıdakilerden hangisinin getirilmesi en uygundur?
A) Gezi yazıları bizim edebiyatımızda Batı edebiyatından çevirilerle başlamıştır.
B) Türk edebiyatında gezi yazıları Tanzimat’la birlikte başlar.
C) Her nedense edebiyatımızda, gezi yazıları pek ilgi görmemiştir.
D) Edebiyatımızda gerçek anlamda gezi türünün var olup olmadığı tartışmaya açıktır.
E) Bizde gezi yazısının geçmişi çok eskilere dayanır.
Paragrafta Anlam ve Giriş Cümlesi Tamamlama
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Paragraf tamamlama sorularında ilk cümle; kendinden sonra gelen cümlenin zamir veya işaret sıfatı bağlamını (bu türden, bu nedenle vb.) mantıksal olarak karşılamalı ve parçanın genelinde işlenen düşüncenin ana fikrini/zaman akışını kurmalıdır.
ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ
Boşluktan hemen sonra gelen "Bu türden yapıt verenlerin başında Evliya Çelebi gelir." ifadesindeki “bu türden” sözü, ilk cümlede bir edebî türden bahsedildiğini gösterir. Ayrıca metnin devamında Evliya Çelebi’den (17. yüzyıl) elçilik sefâretnâmelerine (18. yüzyıl) ve ardından Tanzimat dönemine doğru kronolojik ve köklü bir geçmiş sıralanmıştır:
- A) Parçada gezi yazılarının çevirilerle başladığına dair bir bilgi yer almaz; Evliya Çelebi çeviri değil, özgün bir yazardır.
- B) Parçada Tanzimat’tan çok önce Evliya Çelebi ve sefâretnâmelerden söz edildiği için gezi yazısının Tanzimat’la başladığı öne sürülemez; çelişkilidir.
- C) Metin boyunca türün önemli örnekleri ve gelişimi anlatılmıştır; “ilgi görmemiştir” yargısı parçanın akışına uymaz.
- D) Gezi türünün var olup olmadığının tartışmalı olduğuna yönelik şüpheci veya tartışmacı bir anlatım yoktur.
- E) Hem parçada sözü edilen türe (gezi yazısı) doğrudan ad vermekte hem de Evliya Çelebi’ye uzanan kronolojik sıralamayı (geçmişin çok eskilere dayandığını) kusursuz bir şekilde başlatmaktadır.
CEVAP: E) Bizde gezi yazısının geçmişi çok eskilere dayanır.
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Paragraf başında yer alan "Bu türden...", "Bu durum..." gibi işaret ögeleri taşıyan cümleler, kendilerinden önceki cümlenin ne hakkında olduğunu doğrudan fısıldar. Seçeneklerde türün adının açıkça geçtiği ve kronolojik gelişimi kapsayan genel yargı aranmalıdır.