Cumhuriyet Dönemi’nde 1940’lı yıllardan itibaren eleştiri türünde hem nitelik hem de nicelik açısından önemli gelişmeler olmuştur. Eleştiriye ilgi artmış, yeni eleştirmenler yetişmiştir. Eleştirmenlerdeki artış, eleştiri kuramlarındaki çeşitlilik; eleştirimizin kalitesini de yükseltmiştir. Eleştiride uzmanlaşma başlamış; şiir, roman, hikâye eleştirmenleri gibi sadece bir edebî türde yoğunlaşan eleştirmenler yetişmiştir. Edebî eleştiri türünde biçim-içerik, açıklık-kapalılık, eski-yeni, edebiyatta yarar, toplum için sanat, sanat için sanat, yenilik, sanatta güzel ve fayda gibi genel konuların üzerinde durulmuştur. Roman ve hikâyede yazarların roman anlayışları, kişiyi canlandırmadaki ustalıkları, bakış açıları, dili ve ayrıntıyı kullanmadaki becerileri ele alınan konulardır.
Bu parçanın anlatımında aşağıdakilerden hangisi yoktur?
A) Tanımlama
B) Açıklama
C) Benzerlik ilişkisi
D) Karşıtlık
E) Nesnellik
Paragrafta Anlatım Teknikleri ve Düşünceyi Geliştirme Yolları
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Tanımlama, bir kavramın veya varlığın belirleyici özellikleriyle eksiksiz olarak tanıtılması ve “Bu nedir?”, “Bu kimdir?” sorularına doğrudan cevap vermesidir (...dır / ... denir). Paragrafta öğretici bir dil kullanılması bilgi vermeye yönelik anlatım (açıklama) olduğunu gösterirken, doğrudan bir terimin tanımı yapılmadığı sürece tanımlamadan söz edilemez.
ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ
- A) Tanımlama: Parçada eleştiri türünün gelişim süreci ve işlenen konular ele alınmıştır; ancak “Eleştiri nedir?” sorusunu yanıtlayan hiçbir formel tanım cümlesi (
...dır / ... denir) bulunmamaktadır. Dolayısıyla tanımlamaya başvurulmamıştır. - B) Açıklama: Metnin tamamında Cumhuriyet Dönemi’ndeki eleştiri ortamı hakkında okuyucuya bilgi aktarımı yapıldığından açıklayıcı anlatım tekniği kullanılmıştır.
- C) Benzerlik ilişkisi: Metindeki “…şiir, roman, hikâye eleştirmenleri gibi sadece bir edebî türde yoğunlaşan…” ifadesinde yer alan “gibi” edatı aracılığıyla kavramlar arasında benzerlik ilişkisi kurulmuştur.
- D) Karşıtlık: Parçada geçen “nitelik - nicelik”, “açıklık - kapalılık”, “eski - yeni” ve “toplum için sanat - sanat için sanat” ifadeleriyle zıt anlamlı ve karşıt kavramlardan açıkça yararlanılmıştır.
- E) Nesnellik: Tarihsel süreç (1940’lı yıllar) ve edebî eleştiride ele alınan tür ve konular kişisel duygu ve yorumlardan uzak, genel kabul görmüş bilgilerle aktarılmıştır.
CEVAP: A — Tanımlama
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Bir parçanın bir kavram hakkında bilgi vermesi veya özelliklerini sıralaması onu “tanımlama” yapmaz; yalnızca “açıklama” yapar. Tanımlama olabilmesi için yüklemin mutlaka “nedir?” sorusuna net bir karşılık vermesi gerekir.