1908 yılında büyük umutlarla ilan edilen II. Meşrutiyet, Osmanlı halklarını bir arada tutmaya yetmemiş; peş peşe patlak veren millî isyanlar ve Balkan Savaşları ile imparatorluk ağır bir darbe almıştır. Bu süreçte kaybedilen Rumeli’den İstanbul’a yönelik büyük bir göç dalgası yaşanmıştır. Başkente sığınan muhacirler arasında tifo ve kolera salgınları baş göstermiş; artan nüfusa yeterli barınma imkânı sağlanamadığı için derme çatma gecekondular ortaya çıkmıştır.
Bu parçadan hareketle Osmanlı Devleti’nin son dönemiyle ilgili;
I. devletin bütünlüğünü korumaya yönelik siyasi adımların milliyetçilik isyanları karşısında yetersiz kaldığı,
II. siyasi ve askerî kayıpların beraberinde kamu sağlığını tehdit ettiği ve demografik sorunlara neden olduğu,
III. yaşanan kitlesel göç hareketlerinin başkentte altyapı ve barınma yetersizliklerine yol açtığı
çıkarımlarından hangileri yapılabilir?
A) Yalnız I
B) I ve II
C) I ve III
D) II ve III
E) I, II ve III
II. Meşrutiyet Dönemi ve Balkan Savaşları Sonrası Sosyo-Demografik Sorunlar
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Osmanlı Devleti’nin dağılmasını önlemek amacıyla uygulamaya konulan anayasal ve siyasi reformlar (II. Meşrutiyet ve Osmanlıcılık fikri), yükselen milliyetçilik hareketleri karşısında sınır bütünlüğünü koruyamamış; yaşanan askerî hezimetler kitlesel göç, demografik dönüşüm, kamu sağlığı krizleri ve kentleşme sorunlarını beraberinde getirmiştir.
ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ
Öncülleri verilen metindeki doğrudan ifadelerle eşleştirerek inceleyelim:
- I. öncül doğrudur: Metinde yer alan “büyük umutlarla ilan edilen II. Meşrutiyet, Osmanlı halklarını bir arada tutmaya yetmemiş; peş peşe patlak veren millî isyanlar…” ifadesi, devletin dağılmasını engellemek için atılan siyasi adımların milliyetçilik hareketleri karşısında başarısız olduğunu açıkça gösterir.
- II. öncül doğrudur: Balkan Savaşları ve kaybedilen topraklar (askerî/siyasi kayıp) sonrasında gerçekleşen göç hareketleri demografik yapıyı değiştirmiş; gelen muhacirler arasında baş gösteren “tifo ve kolera” gibi salgınlar doğrudan kamu sağlığını tehdit etmiştir.
- III. öncül doğrudur: Rumeli’den başkent İstanbul’a yönelen kitlesel göç nedeniyle “artan nüfusa yeterli barınma imkânı sağlanamadığı için derme çatma gecekondular ortaya çıkmıştır” tespiti, barınma ve şehir altyapı yetersizliklerini doğrular.
Bu doğrultuda I, II ve III. öncüllerin tamamına metinden ulaşılabilir.
CEVAP: E) I, II ve III
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: TYT Tarih ve Türkçe paragraf sorularında dönemin siyasi gelişmeleri (II. Meşrutiyet, Balkan Savaşları) ile bunların toplumsal/sosyo-ekonomik neticeleri (muhacir sorunu, salgın hastalıklar, çarpık kentleşme) neden-sonuç zinciri üzerinden sorgulanır; metindeki kavramlar genelleştirilerek öncüllere aktarılır.