- Rönesans terimi sıfırdan bir varoluşu değil, yeniden doğuşu ifade eder. Orta Çağ’ın dogmatik zihniyetiyle bastırılmış olan düşüncenin, Antik Çağ’ın kaynakları üzerinden yeniden özgürleşmesini simgeler. Bu zihniyet dönüşümü; matbaanın yaygınlaşması, coğrafi keşifler, sanattaki insani duyarlılık ve modern bilimin keşfetme arzusu ile birleşmiştir. Bu süreçte insan, aklı ve iradesiyle dünyayı anlamlandıran bir özne olarak konumlanmıştır.
Bu parçadan hareketle aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?
A) Bilimsel yöntemler, inanç esaslarını anlaşılır kılan bir araç olarak benimsenmiştir.
B) Evreni ve insanı temel alan açıklamalarda metafiziksel bakış açısı ön plana çıkmıştır.
C) Antik Çağ’ın mirası, skolastik düşüncenin doğrularını temellendirmek için kullanılmıştır.
D) Bilginin oluşumunda otoritelerin belirleyiciliği yerine sorgulama yetisi önem kazanmıştır.
E) İlk Çağ’a ait eserlerdeki düşünsel kabuller, Rönesans’ın değişmez ilkeleri hâline gelmiştir.
16-20. soruları din kültürü ve ahlak bilgisi dersini yasal olarak almak zorunda olanlar ve imam hatip okulları öğrencileri / mezunları cevaplayacaktır. - I. Doğru ile yanlışı ayırt etmeyi ve olaylar arasında mantıklı bağlantılar kurmayı sağlar.
II. Yalan üzerinde birleşmeleri mümkün olmayan kişiler tarafından rivayet edilen bilgidir.
III. Çevredeki varlık ve olaylar hakkında görme, işitme, koklama, tatma ve dokunma yoluyla bilgi edinmeyi sağlayan araçlardır.
IV. Allah’ın bildirdiği ilahi mesajların elçiler aracılığıyla insanlara ulaştırılmasıdır.
Numaralanmış açıklamalarda sözü edilen bilgi kaynakları aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla verilmiştir?
A) Selim akıl - mütevatir haber - salim duyu organları - peygamberden gelen haber
B) Selim akıl - peygamberden gelen haber - salim duyu organları - mütevatir haber
C) Salim duyu organları - peygamberden gelen haber - selim akıl - mütevatir haber
D) Salim duyu organları - mütevatir haber - peygamberden gelen haber - selim akıl
E) Mütevatir haber - selim akıl - salim duyu organları - peygamberden gelen haber
Rönesans Felsefesi ve İslam’da Bilgi Kaynakları Analizi
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Rönesans düşüncesinde insan; dogmatik otoritelerin vesayetinden çıkarak aklı ve iradesiyle evreni sorgulayan merkezî bir özne (hümanizm ve rasyonalizm) hâline gelmiştir. İslam bilgi felsefesinde (epistemoloji) ise kesin ve doğru bilginin kaynakları selim akıl, salim duyu organları (havass-ı selime) ve doğru haber (sadık haber: mütevatir haber ve peygamberden gelen haber) olmak üzere üçe ayrılır.
15. SORUNUN ÇÖZÜMÜ VE SEÇENEK ANALİZİ
Parçada Orta Çağ’ın sorgulamaya kapalı dogmatik zihniyetine karşı insanın aklını, iradesini ve modern bilimin keşfetme arzusunu merkeze aldığı belirtilmiştir.
- A) Parçada bilimin dinî inançları temellendirmek için araç kılındığına dair bir yargı yoktur; aksine bağımsız bilimsel uyanış vurgulanmıştır.
- B) Rönesans ile birlikte metafiziksel kabullerin yerini gözlem, akıl ve somut keşifler almıştır.
- C) Antik Çağ kaynakları skolastik düşünceyi güçlendirmek için değil, dogmatik baskılardan özgürleşmek için incelenmiştir.
- D) İnsanın aklı ve iradesiyle dünyayı anlamlandıran bir konuma gelmesi, kilise veya dogmatik otoritelerin yerini bireysel akıl yürütme ve sorgulamanın aldığını gösterir.
- E) Antik Çağ metinleri değişmez dogmalar (tabular) olarak değil, özgürleştirici birer esin kaynağı olarak ele alınmıştır.
15. SORUNUN CEVABI: D) Bilginin oluşumunda otoritelerin belirleyiciliği yerine sorgulama yetisi önem kazanmıştır.
16. SORUNUN ÇÖZÜMÜ VE ÖNCÜL ANALİZİ
İslam dininde kabul edilen bilgi kaynaklarının öncüllerdeki karşılıkları şu şekildedir:
- I. Öncül: İnsanın fıtratındaki bozulmamış, doğru ile yanlışı ayırt etme ve mantıklı çıkarım yapma yetisi selim akıldır.
- II. Öncül: Her dönemde aklın yalan üzere birleşmelerini imkânsız gördüğü toplulukların aktardığı güvenilir bilgi mütevatir haberdir.
- III. Öncül: Görme, işitme, tatma, koklama ve dokunma işlevlerini sağlıklı biçimde yerine getiren algı araçları salim duyu organlarıdır.
- IV. Öncül: Yüce Allah’ın vahiylerini insanlara tebliğ eden elçilerin getirdiği haber peygamberden gelen haberdir.
Bu eşleştirmelere göre doğru sıralama: Selim akıl – mütevatir haber – salim duyu organları – peygamberden gelen haber şeklindedir.
16. SORUNUN CEVABI: A) Selim akıl - mütevatir haber - salim duyu organları - peygamberden gelen haber
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: TYT/AYT Din Kültürü sorularında “doğru haber” iki ana kolda sorulur: Toplumların ortak aktarımı mütevatir haber, ilahi vahiy kaynaklı elçi bildirimi ise peygamberden gelen haberdir. Duyu organlarının bilgi kaynağı sayılabilmesi için ise yanılsamalardan uzak (salim) olması şarttır.