Zihinsel süreçlerin işleyişi, bireyin çevresel uyaranları algılama biçimini şekillendirir. Düzenli bir çalışma ortamı, odaklanma süresini artırarak zihni dinginleştirir. Ergonomik mobilyalar ile desteklenen bu mekânlar, üretkenliği destekleyen bir atmosfer oluşturur.
Bu parçadaki altı çizili sözcüklerden hangileri fiilimsi değildir?
A) Yalnız I
B) I ve III
C) II ve V
D) III ve IV
E) Yalnız V
Sözcük Türleri: Fiilimsiler (Eylemsiler) ve Yapım Ekleri
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Fiilimsiler (eylemsiler); fiil kök veya gövdelerine getirilen özel yapım ekleriyle (-ma/-ış/-mak, -an/-ası/-mez/-ar/-dik/-ecek/-miş, -ken/-alı/-madan/-ince/-ip/-arak...) türetilen, eylem anlamını koruyan ancak fiil çekim eklerini (kip ve kişi) almayan sözcüklerdir. Bir sözcüğün fiilimsi olabilmesi için kök veya gövdesinin mutlaka fiil olması ve fiilimsi ekini alması gerekir; isim köklerinden fiilimsi türetilemez.
ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ
Parçada numaralanmış altı çizili sözcüklerin kök ve ek tahlili şu şekildedir:
- I. işleyişi: “İşle-” fiil köküne gelen
-y-işeki isim-fiil ekidir (fiilimsidir). - II. ortamı: Kökü “orta” olan isim köklü bir sözcüktür;
-myapım ekiyle türemiş bir addır, fiil köküne dayanmadığı için fiilimsi değildir. - III. odaklanma: “Odaklan-” fiil gövdesine gelen
-maeki isim-fiil ekidir (fiilimsidir). - IV. artırarak: “Artır-” fiil gövdesine gelen
-arakeki zarf-fiil ekidir (fiilimsidir). - V. üretkenliği: “Üret-” fiil kökünden türetilmiş olsa da buradaki
-keneki zarf-fiil eki değil, fiilden isim yapan sıfat yapım ekidir (çalışkan, üretken vb.). Üzerine isimden isim yapım eki (-lik) alarak kalıcı isim olmuştur, eylemsi özelliğini taşımaz (fiilimsi değildir).
Bu durumda II ve V numaralı sözcükler fiilimsi değildir.
CEVAP: C) II ve V
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Zarf-fiil eki olan -ken (koşarken, giderken) fiillere gelir ve cümleye zaman anlamı katar. “Üretken”, “çalışkan”, “çekingen” gibi sözcüklerdeki ek ise sıfat türeten fiilden isim yapım eki (-gan/-gen/-kan/-ken) olup fiilimsi oluşturmaz; ÖSYM bu benzerliği sıkça çeldirici olarak kullanır.
