Gece (1 yatağımın üstünde iki inatçı sivrisinek beni rahatsız etti (1 uyandım. Rüzgâr durmuştu. Kırık pencereden ay (1 ışığını donduran bir soğuklukla odaya akıyordu. Annem yanımda yarı tahtaya (1 yarı kırpıntı bir mindere kıvrılmıştı. Başımı kaldırdım (1 sivrisinekler ağır ağır dolanıyordu tepemde.
Bu parçada numaralanmış yerlerin hangisinde farklı bir noktalama işareti kullanılmalıdır?
A) I
B) II
C) III
D) IV
E) V
Metinde Noktalama İşaretlerinin Kullanımı ve Noktalı Virgül Kuralı
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Türk Dil Kurumu (TDK) noktalama kurallarına göre, öğeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleleri birbirinden ayırmak için noktalı virgül (
kullanılır. Eş görevli sözcükleri, özneleri, zarf tümleçlerini veya içinde virgül bulunmayan basit sıralı cümleleri ayırmak için ise virgül (,) getirilir.
ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ
Parçadaki numaralanmış yerlerin işlevleri sırasıyla incelendiğinde:
- I numaralı yer: “Gece,” ifadesi cümlenin zarf tümlecidir; vurgulanmak istenen bu ögeden sonra virgül (,) getirilmelidir.
- II numaralı yer: “Gece, yatağımın üstünde iki inatçı sivrisinek beni rahatsız etti” cümlesinin kendi içinde virgül kullanılmıştır. Bu cümlenin ardından gelen “uyandım” bir diğer yüklemdir. İçinde virgül bulunan sıralı cümleler birbirine noktalı virgül ( ile bağlanır.
- III numaralı yer: “Kırık pencereden ay, ışığını donduran bir soğuklukla odaya akıyordu.” cümlesinde “ay” sözcüğü cümlenin öznesidir; yüklemden uzak düşmüş özneyi belirtmek için virgül (,) kullanılır.
- IV numaralı yer: “yarı tahtaya, yarı kırpıntı bir mindere” ifadesinde eş görevli söz gruplarını (yer tamlayıcılarını) ayırmak için virgül (,) kullanılır.
- V numaralı yer: “Başımı kaldırdım, sivrisinekler ağır ağır dolanıyordu tepemde.” cümlesi kendi içinde virgül barındırmayan iki bağımsız cümleden oluştuğu için araya virgül (,) konur.
Sonuç olarak I, III, IV ve V numaralı yerlere virgül (,) getirilirken, II numaralı yere noktalı virgül ( getirilmelidir.
CEVAP: B) II (Noktalı virgül — diğerleri virgül)
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Bir sıralı cümlenin arasına noktalı virgül ( gelebilmesi için, bağlı cümlelerin en az birinin içinde önceden kullanılmış bir virgül (,) bulunması şarttır. V numaralı yerde cümle içinde başka virgül olmadığı için sadece virgül konmuş, II numaralı yerde ise cümlenin başında virgül olduğu için noktalı virgül tercih edilmiştir.