!20260113_202208|375x500 [Link Silindi]
C13 01 2026 Soru 9: Tür Bakımından Farklı Tamlamayı Bulma
Önemli Noktalar
- Tamlamalar, yapılarına göre ad tamlaması ve sıfat tamlaması olarak ayrılır
- Ad tamlamasında, tamlayan ve tamlanan isimdir ve genellikle belirleyici eki vardır
- Sıfat tamlamasında ise tamlanan isimdir, tamlayan ise ona nitelik katan sıfattır
- Verilen tamlamalar arasında türü farklı olan tamlamayı tespit etmek gerekir
Bu parçada numaralanmış tamlamaların çoğu ad tamlamasıdır; yani tamlayan ve tamlanan isimlerden oluşur. Ancak V numaralı “sevdiği şarkıyı” tamlaması, içinde fiilimsi (–dığı sıfat-fiil eki) bulunarak fiilimsi tamlaması türündedir. Diğerlerinden farklıdır.
İçindekiler
- Tamlamaların Türleri ve Örnekleri
- Parçadaki Tamlamaların Analizi
- Karşılaştırma Tablosu: Ad Tamlaması vs Fiilimsi Tamlaması
- Özet Tablo
- Sık Sorulan Sorular
Tamlamaların Türleri ve Örnekleri
Tamlama, bir nesneyi başka bir nesne veya nitelik ile belirtme biçimidir ve üç ana türü vardır:
-
Ad Tamlaması (İsim Tamlaması): İki ismin birbirine bağlanması. Tamlayanda ilgi eki (-ın, -in, -un, -ün) veya belirtili belirtisiz ayrımı olur.
- Örnek: “söğüdün dalları”, “başının üzerinde”
-
Sıfat Tamlaması: Tamlayan sıfat, tamlanan isimdir. Tamlayanın en belirgin özelliği sıfat oluşudur.
- Örnek: “güzel ev” (örnek yok bu parçada)
-
Fiilimsi Tamlaması: Tamlayan bir sıfat-fiil veya zarf-fiil eki almış fiildir, tamlanan isimdir.
- Örnek: “sevdiği şarkıyı” (tamlayan: “sevdiği” fiilimsi)
Parçadaki Tamlamaların Analizi
| Numara | Tamlama | Türü | Açıklama |
|---|---|---|---|
| I | söğüdün dallarına | Ad tamlaması | Tamlayan ve tamlanan isim, tamlamada ilgi eki var |
| II | başının üzerinde | Ad tamlaması | İlgi ekiyle kurulmuş isim tamlaması |
| III | dışarının sesi | Ad tamlaması | İlgi eki var, iki isim birleşimi |
| IV | suların hışırtısı | Ad tamlaması | İlgi eki ve isim tamlaması |
| V | sevdiği şarkıyı | Fiilimsi tamlaması | “Sevdiği” fiilimsi (sıfat-fiil eki) + isim |
Sonuç: V şıkkı tür bakımından diğerlerinden farklıdır.
Pro Tip: Fiilimsi tamlamaları “fiil köküne –dığı, –ecek, –miş” gibi ekler gelir ve isimle tamlanır. Bu onları ad tamlamalarından ayırır.
Karşılaştırma Tablosu: Ad Tamlaması vs Fiilimsi Tamlaması
| Özellik | Ad Tamlaması | Fiilimsi Tamlaması |
|---|---|---|
| Tamlayanın türü | İsim (genellikle tamlayan eki alır) | Sıfat-fiil eki almış fiil (fiilimsi) |
| Tamlanan | İsim | İsim |
| Yapı | İsim + tamlayan eki + isim | Fiilimsi + isim |
| Örnek | “söğüdün dallarına” | “sevdiği şarkıyı” |
| Anlam | İlişki belirtir | İş veya durumla ilgili nitelik belirtir |
Özet Tablo
| Seçenek | Tamlama | Türü | Durum |
|---|---|---|---|
| A) I | söğüdün dallarına | Ad tamlaması | Aynı tür |
| B) II | başının üzerinde | Ad tamlaması | Aynı tür |
| C) III | dışarının sesi | Ad tamlaması | Aynı tür |
| D) IV | suların hışırtısı | Ad tamlaması | Aynı tür |
| E) V | sevdiği şarkıyı | Fiilimsi tamlaması | Farklı tür (doğru cevap) |
Sık Sorulan Sorular
1. Ad tamlaması ile fiilimsi tamlaması arasındaki temel fark nedir?
Ad tamlamalarında her iki kelime isimdir, fiilimsi tamlamasında tamlayan fiilden türeyen sıfat-fiildir.
2. Bu soruda doğru cevap neden V şıkkıdır?
Çünkü V’deki tamlama, içinde fiilimsi barındırarak tür bakımından diğerlerinden farklıdır.
3. Tamlamalarda ilgi eki ne işe yarar?
Tamlayanın tamlanana bağlı olduğunu gösterir ve ad tamlamalarında bulunur.
4. Sıfat tamlaması nedir?
Tamlayan sıfattır, tamlanan isimdir; bu yapıda tamlayan isim olmaz.
Sonraki Adımlar
Bu konu hakkında daha ileri gitmek ister misiniz? Mesela:
- Fiilimsi yapılar ve cümle içindeki kullanımları detaylı inceleyelim mi?
- Türkçe tamlamalarda isim tamlaması kuralları üzerine kapsamlı örnekler görmek ister misiniz?
Bu parçada numaralanmış tamlamalardan hangisi, türü bakımından diğerlerinden farklıdır?
Temel Bilgiler
- Tamlamalar, birden fazla kelimenin birleşerek yeni anlam oluşturduğu sözcük gruplarıdır.
- İsim tamlaması: İsim + İsim (genitif + iyelik eki ile oluşturulur).
- Sıfat tamlaması: Sıfat (veya fiilden türetilmiş sıfat görevli yapı) + İsim.
Doğru Yanıt
“Sevdiği şarkıyı” ifadesi bir sıfat tamlamasıdır; diğer dört tamlama ise isim tamlamasıdır. Doğru seçenek E) V.
İçindekiler
Derin İnceleme
1. İsim Tamlaması
- İki ismin birleşmesiyle oluşur.
- Tamlayan (genitif eki -ın/-in/-un/-ün alır) + Tamlanan (iyelik eki alır).
- Örnekler:
- I. “söğüdün dallarına”
- III. “dışarının sesi”
- IV. “suların hışırtısı”
2. Sıfat Tamlaması
- Bir sıfatın (veya fiilden türetilen sıfat görevindeki yapının) ismi nitelemesiyle oluşur.
- Fiilden türeyen sıfat görevli unsur cümlenin başında konumlanır.
- Örnek:
- V. “sevdiği şarkıyı” (sevdiği: fiil kökenli sıfat)
3. Postpozisyonlu Tamlama (Yer Belirtme)
- II. “başının üzerinde” ifadesi tamlamaya benzese de asıl işlevi yer bildiren isim + yer edatı yapısıdır.
- Yine de burada “başının” genitif ekiyle tamlayan görevi, “üzerinde” tamlanan/yönelme anlamıyla karşımıza çıkar.
Sonuç: Dört tamlamadan yalnızca “sevdiği şarkıyı” farklı türde, yani sıfat tamlamasıdır.
Karşılaştırma Tablosu
| Özellik | İsim Tamlaması | Sıfat Tamlaması |
|---|---|---|
| Oluşum Biçimi | İsim + İsim (genitif + iyelik eki) | Sıfat / Fiilden Türetilmiş Sıfat + İsim |
| Tamlayan Görevi | İsim (sahiplik-ilgi) | Sıfat (nitelik-belirtme) |
| Tamlanan Eki | İyelik eki | Yalın hâl veya gerekli hâl eki |
| Örnek | “söğüdün dallarına” “dışarının sesi” “suların hışırtısı” | “sevdiği şarkıyı” |
Özet Tablosu
| Numara | İfade | Tür | Açıklama |
|---|---|---|---|
| I | söğüdün dallarına | İsim Tamlaması | Genitif + iyelik + hâl eki |
| II | başının üzerinde | Postpozisyonlu Yapı | İsim + yer edatı |
| III | dışarının sesi | İsim Tamlaması | Genitif + iyelik |
| IV | suların hışırtısı | İsim Tamlaması | Genitif + iyelik |
| V | sevdiği şarkıyı | Sıfat Tamlaması | Fiilden türetilmiş sıfat + isim |
SSS
S1: Tamlama nedir?
C1: Birden fazla kelimenin birleşip yeni bir anlam oluşturduğu sözcük gruplarıdır.
S2: Belirtili ve belirtisiz isim tamlaması arasındaki fark nedir?
C2: Belirtili tamlamada hem tamlayan genitif eki, hem tamlanan iyelik eki alır; belirtisizde bu ekler yoktur.
S3: Fiilden türetilen yapı nasıl sıfat tamlaması oluşturur?
C3: “sevdiği” gibi fiilden türeyen sıfat görevli kelimeler, niteledikleri ismin önünde yer alarak sıfat tamlaması kurar.
S4: Postpozisyonlu yapı tamlama mıdır?
C4: Teknik olarak edatlı tamlama değil, isim + yer edatıyla oluşan yer belirten yapıdır.
Anlamı pekiştirmek için, çeşitli cümlelerde tamlamaları belirleme alıştırmaları ister misiniz?
@Adil