(I) Tren boşaldı, yataklarının kibar yolcuları gittiler. (II) Sonra sonlar gevezelik ediyor, askerler bilet alıyor. (III) Sonra çekilip gidiyorlar, ortada kimse kalmıyor. (IV) Bir ben, at- kim boyumda, kapı aralarında, gişe önlerinde gidiyorum geliyorum. (V) Gar boşalıyor, bu hâliyle soluk almadan uyuyan bir eski zaman dinozoru andırıyor.
Bu parçada numaralanmış cümlelerle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
A) I. cümlede, bir varlığın işlevi, varlığın adının yerine kullanılmıştır.
B) II. cümlede, aynı varlığın farklı eylemlerinden söz edilmiştir.
C) III. cümlede, gerçekleşen bir eylem sonrasında ortaya çıkan durum belirtilmiştir.
D) IV. cümlede, karşıtlık ilgisi bulunan eylemler bir arada verilmiştir.
Parçada Anlam ve Cümle Analizi
ÇÖZÜM ADIMLARI & SEÇENEK ANALİZİ:
- A Seçeneği: I. cümlede geçen “yataklı” sözcüğü, “yataklı vagon” tamlaması yerine kullanılmıştır. Vagonun barınma/yatma işlevi, varlığın asıl adının yerine kullanılarak ad aktarması yapılmıştır. Dolayısıyla bu yargı söylenebilir.
- B Seçeneği: II. cümlede “garsonlar” gevezelik etmekte, “askerler” ise bilet almaktadır. Cümlede aynı varlığın değil, iki farklı varlığın (garsonlar ve askerler) yaptıkları eylemler dile getirilmiştir. Dolayısıyla bu yargı söylenemez.
- C Seçeneği: III. cümlede insanların “çekilip gitmesi” eylemi gerçekleştikten sonra ortaya çıkan durum “ortada kimse kalmıyor” ifadesiyle aktarılmıştır. Dolayısıyla bu yargı söylenebilir.
- D Seçeneği: IV. cümlede yer alan “gitmek” ve “gelmek” fiilleri birbirine karşıt (zıt) anlamlı eylemlerdir ve “gidiyorum geliyorum” şeklinde bir arada kullanılmıştır. Dolayısıyla bu yargı söylenebilir.
Sonuç ve Doğrulama:
II. cümlede iki ayrı öznenin (garsonlar ve askerler) eylemleri belirtildiği için “aynı varlığın farklı eylemleri” tespiti yanlıştır.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: B — II. cümlede, aynı varlığın farklı eylemlerinden söz edilmiştir.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
Cümlede anlam sorularında sıkça karşımıza çıkan ad aktarması (mecazımürsel) konusundaki püf noktaları ve örnekleri de inceleyelim mi?