- (I) Van Gölü’nde yaklaşık 4 kilometrekarelik alana yayılan ve “su altı peribacaları” olarak bilinen 20 metre uzunluğundaki dikitler, gölün en dikkat çekici jeolojik yapılarıdır. (II) Mikrobiyalit olarak adlandırılan bu yapılar, göl tabanındaki tatlı su çıkışları ile siyanobakterilerin bir araya gelmesi ve kireç taşı çökelmesiyle oluşmuştur. (III) Araştırmacıların gölde yürüttüğü su altı çalışmalarında, bu dikitlerin çevresinde tıp ve fen literatüründe yer almayan canlı türlerine rastlanmıştır. (IV) Göldeki siyanobakterilerin ortamda baskın hâle gelmesi nedeniyle bulundukları dikit alanları bilim insanlarınca mikrobiyal ekosistem olarak adlandırılmaktadır. (V) Su seviyesindeki değişimler ve çevre kirliliği sebebiyle bu hassas alanların yok olma tehlikesi taşıdığını belirten bilim insanları koruma tedbirlerinin artırılmasını istemektedir.
Bu parçada numaralanmış cümlelerde söz edilen mikrobiyalitler ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
A) I. cümlede, fiziksel boyutuyla ilgili nicel bir veriye yer verilmiştir.
B) II. cümlede, oluşumlarında etkili olan unsurlara değinilmiştir.
C) III. cümlede, yayıldıkları bölgedeki yeni bir bulgudan söz edilmiştir.
D) IV. cümlede, bölgeyi yaşam alanı seçme nedenleri açıklanmıştır.
E) V. cümlede, yok olma riskini doğuran etkenlerden bahsedilmiştir. - I. Birçok ebeveyn, büyük oranda görsellerle desteklenen hikâyeleri az metinli yapıları nedeniyle gerçek kitap olarak kabul etmedikleri için çocuklarının bu tür kitapları okumasını istemez.
II. Belirli bir hikâyeyi anlatmak amacıyla ardışık çizimlerin kullanıldığı çizgi romanlar geniş bir hayal dünyasına ve görsel ögelerle bütünleşen sembolik anlatımıyla zengin bir dile sahiptir.
Verilen II. cümleyle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
A) I. cümlede yer alan açıklamaya yönelik karşılaştırma yapmaktadır.
B) I. cümlede belirtilen durumun yol açtığı bir sonuçtan bahsetmektedir.
C) I. cümlede değinilen düşünceyi destekleyen kanıt göstermektedir.
D) I. cümlede ortaya konan durumun koşulunu belirtmektedir.
E) I. cümlede verilen durumu çürütmek için bir örnek sunmaktadır.
TYT Türkçe — Paragrafta Cümle Düzeyinde Anlam ve Cümle İlişkileri Analizi
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Paragrafta cümle analizi sorularında, seçeneklerde geçen anahtar kavramların (nicel veri, neden-sonuç, adlandırma gerekçesi, karşı sav/çürütme) metindeki tam anlamsal karşılığı kontrol edilir; iddia edilen yargının metinde açıkça yer alıp almadığına bakılır.
5. SORU: ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ
- A) Doğru: I. cümlede geçen “yaklaşık 4 kilometrekarelik alan” ve “20 metre uzunluğundaki” ifadeleri, dikitlerin fiziksel boyutuna ilişkin ölçülebilir nicel verilerdir.
- B) Doğru: II. cümlede mikrobiyalitlerin “tatlı su çıkışları ile siyanobakterilerin bir araya gelmesi ve kireç taşı çökelmesiyle” meydana geldiği belirtilerek oluşum unsurları verilmiştir.
- C) Doğru: III. cümlede bu alanlarda “tıp ve fen literatüründe yer almayan canlı türlerine rastlanması”, bölgede elde edilen yeni bir bilimsel bulgudur.
- D) Yanlış: IV. cümlede siyanobakterilerin bu bölgeyi neden yaşam alanı olarak seçtikleri açıklanmamıştır. Cümlede yalnızca ortamda baskın olmalarından dolayı bu alanların neden “mikrobiyal ekosistem” olarak adlandırıldığı belirtilmiştir.
- E) Doğru: V. cümlede geçen “su seviyesindeki değişimler ve çevre kirliliği” ifadeleri, dikitlerin yok olma riskini doğuran etkenleri göstermektedir.
5. SORU CEVAP: D) IV. cümlede, bölgeyi yaşam alanı seçme nedenleri açıklanmıştır.
6. SORU: ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ
-
I. Cümle İncelemesi: Ebeveynlerin, görsel ağırlıklı ve az metinli kitapları “gerçek kitap kabul etmeyip” çocuklarının okumasını istemediği belirtilerek olumsuz ve önyargılı bir yaklaşım aktarılmıştır.
-
II. Cümle İncelemesi: Görsel ağırlıklı metinlerin somut bir türü olan çizgi romanların “geniş bir hayal dünyasına ve sembolik anlatımıyla zengin bir dile sahip olduğu” ifade edilmiştir.
-
A) İki durum arasında üstünlük veya derece bildiren bir karşılaştırma ilişkisi kurulmamıştır.
-
B) II. cümle, ebeveynlerin çocuklarına kitap okutmamasının doğurduğu bir sonuç değildir.
-
C) II. cümle ebeveynlerin düşüncesini desteklememekte, tam aksine bu görüşün tersini savunmaktadır.
-
D) Cümlede herhangi bir şarta bağlılık (koşul-sonuç ilişkisi) bulunmamaktadır.
-
E) I. cümledeki “bu tür kitaplar niteliksizdir / gerçek kitap değildir” şeklindeki olumsuz görüşü çürütmek ve geçersiz kılmak amacıyla çizgi romanların sanatsal ve anlamsal zenginliği bir örnek olarak sunulmuştur.
6. SORU CEVAP: E) I. cümlede verilen durumu çürütmek için bir örnek sunmaktadır.
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Paragrafta “adlandırılma gerekçesi” ile “bir yeri tercih etme / seçme nedeni” birbirine karıştırılmamalıdır. Ayrıca iki cümle arasındaki ilişki sorularında ikinci cümlenin birinci cümleye destek mi olduğu (kanıt/pekiştirme) yoksa antitez olarak mı sunulduğu (çürütme/karşıtlık) yüklemin anlam yönünden belirlenir.