- Soluk, güzel yüzlü bir kadındı; rengi sarı denecek kadar açık, berrak gözlerinin kenarlarında dost, arkadaş, ahbap bir ifade vardı. Hoşuma giden her yüze gözlerimi açarak bakarmışım. Anlatacağım şeyin içine birdenbire giremememin tek sebebi kadının bana acır gibi bakması oldu. “Ah, bu gözlerim!..” dedim. Gözlerime daha birtakım ağır laflar edeceğimi sanıyordum. "Bakarlar mı deliler gibi hoşlarına giden her yüze?
Bu parçada noktalama işaretleriyle ilgili aşağıdaki kurallardan hangisi örneklenmemiştir?
A) Ögeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleleri birbirinden ayırmak için noktalı virgül kullanılır.
B) Birbiri ardınca sıralanan eş görevli kelime ve kelime gruplarının arasına virgül konur.
C) Soru eki veya sözü içeren cümle veya sözlerin sonuna soru işareti konur.
D) Cümle içinde özel olarak vurgulanmak istenen sözler tırnak içine alınır.
E) Ünlem ve seslenmelerde anlatımı pekiştirmek için üç nokta konur ancak ünlem işaretinden sonra iki nokta konması yeterlidir.
7. Sorunun Çözümü — Noktalama İşaretleri Kuralları
ÇÖZÜM ADIMLARI & Seçenek Analizi:
-
A Seçeneği (Ögeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleleri birbirinden ayırmak için noktalı virgül kullanılır):
Parçanın ilk cümlesi olan “Soluk, güzel yüzlü bir kadındı; rengi sarı denecek kadar açık, berrak gözlerinin kenarlarında dost, arkadaş, ahbap bir ifade vardı.” yapısında iki bağımsız cümle vardır. Her iki cümlenin kendi içinde virgüller bulunduğu için bu sıralı cümleler noktalı virgül (;) ile ayrılmıştır. Bu kural örneklenmiştir. -
B Seçeneği (Birbiri ardınca sıralanan eş görevli kelime ve kelime gruplarının arasına virgül konur):
“…açık, berrak gözlerinin…” ve “…dost, arkadaş, ahbap bir ifade…” bölümlerinde sıfatlar (eş görevli sözcükler) arasına virgül konmuştur. Bu kural örneklenmiştir. -
C Seçeneği (Soru eki veya sözü içeren cümle veya sözlerin sonuna soru işareti konur):
““Bakarlar mı deliler gibi hoşlarına giden her yüze?”” cümlesinde soru eki (-mı) kullanılmış ve cümlenin sonuna soru işareti (?) getirilmiştir. Bu kural örneklenmiştir. -
D Seçeneği (Cümle içinde özel olarak vurgulanmak istenen sözler tırnak içine alınır):
Metinde tırnak işareti ("...") iki yerde kullanılmıştır: ““Ah, bu gözlerim!..”” ve ““Bakarlar mı deliler gibi hoşlarına giden her yüze?””. Bu kullanımların her ikisi de doğrudan aktarma (alıntı) cümleleri olduğu için tırnak içine alınmıştır. Cümle içinde herhangi bir terim veya vurgulanmak istenen özel bir sözcük tırnak içine alınmamıştır. Bu kural örneklenmemiştir. -
E Seçeneği (Ünlem ve seslenmelerde anlatımı pekiştirmek için üç nokta konur ancak ünlem işaretinden sonra iki nokta konması yeterlidir):
““Ah, bu gözlerim!..”” ifadesinde ünlem işaretinden sonra iki nokta (!..) konularak pekiştirme yapılmıştır. Bu kural birebir örneklenmiştir.
Doğrulama:
Parçadaki tırnak işaretleri vurgu amacıyla değil, doğrudan anlatımlı aktarma cümlelerini belirtmek amacıyla kullanıldığından D seçeneğindeki kuralın parçada bir örneği yoktur.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: D — Cümle içinde özel olarak vurgulanmak istenen sözler tırnak içine alınır.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
TEMEL KAVRAMLAR:
- Doğrudan Aktarma Cümlesi: Başkasına veya kişinin kendisine ait bir sözün hiç değiştirilmeden aktarılmasıdır; tırnak içine alınır veya sonuna virgül konur.
- Ünlem ve Üç Nokta Birlikteliği: Ünlem veya soru işaretinden sonra üç nokta yerine iki nokta konulması (!.. veya ?..) kuralıdır; çünkü ünlem/soru işaretinin altındaki nokta birinci nokta sayılır.
Benzer bir noktalama işaretleri sorusu üzerinden pratik yapmak ister misin?