Basında, günlerdir bir virüs salgınıyla ilgili haberler çıkıyordu. Kimileri bu haberlere aldırış etmiyordu. Ben aldırış ettim de ne oldu? O kadar dikkat ettiğim hâlde bir hafta önce hastalandım. Müdürün yanına çıktım ve izin istedim. Öksürük, ateş, hâlsizlik gibi şikâyetlerle hastaneye gittim. Doktor, muayene ettikten sonra kan tahlili yaptırmamı istedi. Tahlilin sonucunda kanımda yüksek oranda enfeksiyon çıktı. Doktorun verdiği ilaçları eczaneden aldım, o kadar hâlsizdim ki eczanenin üst katındaki evime zor çıktım.
Bu parçada “çıkmak” sözcüğü aşağıdaki anlamlarından hangisine karşılık gelecek şekilde kullanılmamıştır?
A) İlgisini keserek ayrılmak
B) İşinden ayrılmak
C) Bir yerin yukarısına ulaşmak
D) Bir şeyin varlığı anlaşılmak
E) Bir olayın duyulması, yayılması
Sözcükte Çok Anlamlılık: “Çıkmak” Fiilinin Bağlamsal Anlamları
KULLANILAN KURAL: Türkçede sözcükler cümle içindeki kullanımına (bağlama) göre temel, yan ve mecaz anlamlar kazanarak çok anlamlılık özelliği gösterir. Bir sözcüğün cümleye kattığı anlam, yerine getirilebilecek eş veya yakın anlamlı ifadelerle belirlenir.
ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ
Parçada geçen “çıkmak” sözcüğünün kullanıldığı cümleler ve kazandığı anlamlar şu şekildedir:
- “…haberler çıkıyordu.” \rightarrow Yayımlanmak, bir olayın duyulması veya yayılması anlamındadır.
- “…kanımda yüksek oranda enfeksiyon çıktı.” \rightarrow Yapılan inceleme sonucunda bir şeyin varlığının anlaşılması, ortaya çıkması anlamındadır.
- “…eczanenin üst katındaki evime zor çıktım.” \rightarrow Aşağıdan yukarıya doğru hareket etmek, bir yerin yukarısına ulaşmak anlamındadır.
- “…Müdürün yanına çıktım…” \rightarrow Yetkili bir kimsenin makamına, huzuruna varmak anlamında kullanılmıştır.
Seçenek Değerlendirmesi:
- A) İlgisini keserek ayrılmak: Bu anlam “kulüpten çıkmak”, “ortaklıktan çıkmak” gibi bir topluluk ya da üyelikten bağını koparmayı ifade eder; parçada bu anlama gelecek bir kullanım yoktur.
- B) Parçada iş bırakma veya istifa etme durumu değil, izin isteme durumu anlatılmıştır; ancak A seçeneği doğrudan TDK’nin üyelik/ilgi kesme tanımını içerdiğinden ve metinde hiç bulunmadığından açık çeldirici/yanıt konumundadır.
- C) “Evime zor çıktım” ifadesi ile karşılanmaktadır.
- D) “Enfeksiyon çıktı” ifadesi ile karşılanmaktadır.
- E) “Haberler çıkıyordu” ifadesi ile karşılanmaktadır.
CEVAP: A) İlgisini keserek ayrılmak
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Çok anlamlılık sorularında altı çizili veya tırnak içindeki fiilin yerine, seçeneklerde verilen tanımları koyarak cümlenin anlam bütünlüğünü koruyup korumadığı kontrol edilmelidir. Metinde hiçbir kurum, grup veya topluluktan “ilişiği kesme” durumu bulunmamaktadır.