- Modern felsefe, 17 ve 18. yüzyıllarda akıl ve bilim odaklı köklü bir değişimle ortaya çıkmıştır. Bu dönemde kendisinden önceki düşünce mirasından da beslenmiştir. Aklın gücüne ve bilimsel devrimlere duyulan sarsılmaz inanç, felsefi yapıyı şekillendiren temel dinamik olmuştur. İnsanın dinsel ve skolastik dogmalardan sıyrılarak aklını rehber edinmesi, felsefenin hareket noktasını köklü bir biçimde değiştirmiştir. -----. Sonuç olarak modern felsefe, dogmatik kabulleri sarsmıştır. Böylece insanı ve evreni yöntem ekseninde yeniden tanımlayan reformist bir sistem sunmuştur.
Bu parçada boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?
A) Bu yeni süreçte özne, düşüncenin merkezine yerleşmiş ve bilgi teorisi felsefenin merkezî disiplini hâline gelmiştir
B) Nitekim rasyonalist ve empirist yaklaşımlar, modern bilimin kuramsal temellerini atarak metafizik tartışmaları sonlandırmıştır
C) Bu doğrultuda insan, evrendeki yerini ve varoluşsal amacını felsefi sistemlerin sınırları dışında, seküler bir ahlak anlayışıyla aramaya başlamıştır
D) Dolayısıyla akıl, yalnızca doğayı anlamanın bir aracı değil aynı zamanda toplumsal düzeni ve siyasi yapıları da meşrulaştıran yegâne otorite olmuştur
E) Bu çağda felsefe, doğa bilimlerinin gölgesinde kalarak ontolojik sorgulamalardan uzaklaşmış ve yalnızca dilsel analizlere yönelmiştir
Modern Felsefenin Doğuşu ve Epistemolojik Dönüşüm
ÇÖZÜM ADIMLARI & Seçenek Analizi:
- A Seçeneği: Doğrudur. Modern felsefenin (özellikle Descartes ile başlayan sürecin) en belirleyici niteliği, düşüncenin merkezine düşünen "özne"yi (insan aklını) yerleştirmesi ve ontolojiden (varlık felsefesi) ziyade bilgi teorisini (epistemoloji ve doğru bilgiye ulaştıran yöntem arayışını) merkeze almasıdır. Boşluktan hemen önceki “insanın aklını rehber edinmesi” ve boşluktan hemen sonraki “insanı ve evreni yöntem ekseninde yeniden tanımlayan” ifadeleriyle tam bir anlam bütünlüğü kurar.
- B Seçeneği: Yanlıştır. 17. ve 18. yüzyıl rasyonalist filozofları (Descartes, Spinoza, Leibniz) kapsamlı metafizik sistemler inşa etmişlerdir; metafizik tartışmalar bu dönemde kesin olarak sonlanmamıştır.
- C Seçeneği: Yanlıştır. Modern felsefe insanı felsefi sistemlerin sınırları dışına itmemiş, aksine insanın ve bilginin temellerini yeni felsefi sistemler kurarak açıklamıştır.
- D Seçeneği: Yanlıştır. Paragrafın ana odağı siyasi ve toplumsal meşruiyet değil; insanın aklı rehber edinerek varlığı, bilinci ve evreni tanımada benimsediği “yöntem ve bilgi” anlayışıdır.
- E Seçeneği: Yanlıştır. Felsefenin doğa bilimlerinin gölgesinde kalarak yalnızca dilsel analizlere yönelmesi 17-18. yüzyıl modern felsefesine değil, 20. yüzyıl çağdaş felsefesine (analitik felsefe / mantıkçı pozitivizm) ait bir özelliktir.
Sonuç ve Doğrulama:
Parçada skolastik dogmaların yerini aklın ve yöntemin alması anlatılmaktadır. Bu dönüşüm, felsefe tarihinde “öznenin merkeze yerleşmesi” ve “epistemolojinin (bilgi teorisinin) felsefenin odağı hâline gelmesi” olarak tanımlandığından boşluğa en uygun ifade A seçeneğidir.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: A — Bu yeni süreçte özne, düşüncenin merkezine yerleşmiş ve bilgi teorisi felsefenin merkezî disiplini hâline gelmiştir
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
Modern felsefede Descartes’ın rasyonalizmi ile Locke’un empirizmi arasındaki epistemolojik yöntem farkını da incelemek ister misin?