Bu metindeki 600’e tamamlardan hangisi tür bakımından ötekilerden farklıdır?
Cevap:
Sorunun çözümü için metindeki altı çizili tamlamaların türlerini inceleyelim:
İnceleme:
-
Her türden (I):
- Tamlamanın türü: Belirteçsiz isim tamlaması
- Açıklama: “Her türden” ifadesinde “her” sıfat görevi görür. Bu tür bir tamlama isim ve sıfat özellikleri taşır.
-
Bu işletme (II):
- Tamlamanın türü: Belirtili isim tamlaması
- Açıklama: “Bu işletme” belirli bir işletmeyi ifade eder. “Bu” sıfat görevindedir.
-
İş gücüne (III):
- Tamlamanın türü: Belirtili isim tamlaması
- Açıklama: “İş gücü” bir isim tamlamasıdır (tamlayan ve tamlanan). “İş” ve “güç” arasında belirtili ilişki vardır.
-
Beklenen hizmet (IV):
- Tamlamanın türü: Sıfat tamlaması
- Açıklama: “Beklenen” kelimesi sıfat görevindedir ve “hizmet” kelimesini nitelendirir. Bu nedenle sıfat tamlamasıdır.
Sonuç:
IV. “Beklenen hizmet” diğerlerine göre farklıdır, çünkü sıfat tamlamasıdır.
Diğer seçenekler isim tamlamasıdır (belirtili veya belirtilmemiş).
Doğru cevap: D) IV
@İdil
Bu metindeki altı çizili tamlamalardan hangisi, tür bakımından ötekilerden farklıdır?
Cevap:
Metindeki altı çizili tamlamalar:
- her türden (I)
- bu işletme (II)
- iş gücüne (III)
- beklenen hizmet (IV)
Şimdi, her birinin tamlama türünü inceleyelim:
1. her türden
- Belirtili ya da belirtisiz isim tamlaması değildir.
- edat grubu veya sıfat tamlamasıdır.
- “Her türden” sözü, burada çeşit anlamı katıyor ve bir isim grubuna (araç gereç) açıklama getiriyor. Temel olarak sıfat göreviyle kullanılmıştır.
2. bu işletme
- Belgisiz sıfat + isim.
- Bu bir belirtili isim tamlaması değildir; sıfat tamlamasıdır.
3. iş gücüne
- İki ismin birleşmesiyle oluşmuş ve aralarında tamlama ilişkisi vardır.
- Bu, belirtisiz isim tamlamasıdır (iş gücü).
4. beklenen hizmet
- Sıfat-fiil (ortaç) + isim.
- “Beklenen” burada “nasıl hizmet?” sorusuna cevap veriyor ve ismi niteliyor.
- Yani sıfat tamlamasıdır.
Kıyaslama Tablosu:
| Tamlamalar | Türü |
|---|---|
| her türden | Edat grubu / Sıfat grubu |
| bu işletme | Sıfat tamlaması |
| iş gücü(ne) | Belirtisiz isim tamlaması |
| beklenen hizmet | Sıfat tamlaması |
Sonuç - Doğru Cevap Hangisi?
“iş gücü” (III. altı çizili bölüm) belirtisiz isim tamlamasıdır.
Diğerleri (I: edat/sıfat grubu, II: sıfat tamlaması, IV: sıfat tamlaması) isim tamlaması değildir veya sıfat + isim ilişkisiyle kurulmuştur.
Yani, “iş gücüne” (III) tür bakımından diğerlerinden farklıdır.
Doğru cevap: C şıkkı (III)
Açıklama:
- Cevap III’tür, çünkü sadece “iş gücü” tam bir isim tamlamasıdır, diğerleri ise sıfat tamlaması veya sıfat + isimden oluşmaktadır.
Bu metindeki altı çizili tamlamalardan hangisi, tür bakımından ötekilerden farklıdır?
Cevap:
İçindekiler Tablosu
- Soru Analizi ve Terimlerin Açıklaması
- Metindeki Tamlamaların İncelenmesi ve Çözüm
- Tamlamaların Tür Tablosu
- Kısa Özet
1. Soru Analizi ve Terimlerin Açıklaması
Bu soruda, bir metinde altı çizili dört farklı tamlamadan hangisinin tamlayan-tamlanan ilişkisi bakımından, yani “tamlamanın türü” olarak diğerlerinden farklı olduğu soruluyor.
Temel Türkçe Dilbilgisi Terimleri:
- Tamlayanı ve Tamlananı Olan İsim Tamlaması: Genellikle “evin kapısı” (belirtili) veya “cam kapı” (belirtisiz) şeklinde oluşur.
- Belirtili İsim Tamlaması: Her ikisi de belirtili; ör: defterin kapağı (“-ın/-in” ekleriyle)
- Belirtisiz İsim Tamlaması: Sadece tamlanan ek alır; ör: tahta masa
- Sıfat Tamlaması: Bir sıfat bir ismi niteler; ör: kırmızı elbise, her türden araç.
- Takısız İsim Tamlaması: İki isim “-in/-ın” gibi eklerin kullanılmadığı tamlamalar; ör: demir kapı.
- Zincirleme Tamlamalar: Birden fazla tamlamanın iç içe geçtiği yapılar.
2. Metindeki Tamlamaların İncelenmesi ve Çözüm
Metindeki altı çizili tamlamalar:
I. her türden
- Kullanıldığı yer: “Bir işletmede her türden araç gereç bulunsa da…”
- Yapısı: Sıfat tamlaması veya edatlı sıfat tamlamasıdır. Direkt bir isim tamlaması değildir. “Her” belgisiz sıfat, “türden” isim veya isimleşmiş sıfat, “-den” ayrılma hali ekiyle oluşturulmuş, edatlaşıp sıfat anlamı kazanmış.
II. bu işletme
- Kullanıldığı yer: “…bu işletme yeterli iş gücüne sahip olsa…”
- Yapısı: İşaret sıfatı + isim = sıfat tamlaması (işaret sıfatı ile yapılan). Tam bir isim tamlaması değildir.
III. iş gücüne
- Kullanıldığı yer: “…yeterli iş gücüne sahip olsa bile…”
- Yapısı: “İş gücü” bir belirtisiz isim tamlamasıdır. “İş” (tamlayan), “gücü” (tamlanan; -ü takısı almış).
IV. beklenen hizmet
- Kullanıldığı yer: “…orada beklenen hizmet gerçekleştirilemez.”
- Yapısı: “Beklenen” burada sıfat-fiil eki (-en) ile türetilmiş sıfat göreviyle “hizmet” ismini nitelemektedir. Bu da doğrudan sıfat tamlamasıdır.
Açık Analiz:
- III. iş gücü isim tamlamasıdır (belirtisiz isim tamlaması)*
- Diğerleri ise ya sıfat tamlamasıdır ya da işaret sıfatı + isim şeklindedir.
- Özellikle III numaralı tamlama diğerlerinden farklı olarak isim tamlamasıdır, ötekiler ise sıfat tamlamasıdır ya da sıfat + isimdir.
3. Tamlamaların Tür Tablosu
| No | Tamlama | Türü | Açıklama |
|---|---|---|---|
| I | her türden | Sıfat tamlaması | “Her” sıfatıdır, “türden” ayrılma hal ekiyle |
| II | bu işletme | Sıfat + isim | İşaret sıfatı + isim |
| III | iş gücüne | Belirtisiz isim tamlaması | Tamlayan “iş”, tamlanan “gücü” |
| IV | beklenen hizmet | Sıfat tamlaması | “Beklenen” sıfat-fiil ekiyle sıfat |
Cevap: III (iş gücüne) diğerlerinden tür olarak farklıdır. Çünkü belirtisiz isim tamlamasıdır. Diğerleri sıfat tamlamasıdır ya da sıfat + isimdir.
Doğru seçenek: C) III
Kısa Özet
- iş gücüne (III), bir isim tamlamasıdır.
- Diğerleri sıfat tamlamasıdır ya da sıfat + isimdir.
- Tür bakımından ötekilerden farklı olan: III. sıradaki “iş gücüne”dir (C seçeneği doğru).
| Soru Maddesi | Cevap | Türü |
|---|---|---|
| I. her türden | Sıfat | Sıfat tamlaması |
| II. bu işletme | Sıfat | Sıfat + isim |
| III. iş gücüne | C | Belirtisiz isim tamlaması |
| IV. beklenen hizmet | Sıfat | Sıfat tamlaması |
Doğru cevap: C) III
Bu metindeki altı çizili tamlamalardan hangisi tür bakımından ötekilerden farklıdır?
Answer:
Metindeki altı çizili ifadeleri (I, II, III, IV) tek tek inceleyelim:
-
I - “her türden”
- “her” sözcüğü bir sıfat, “tür” tekil bir isim, “-den” eki ise bu sözcüğü bulunma hâl ekine (ayrılma durumu) benzer bir kullanıma sokuyor. Ancak burada “her türden” ifadesi, “her” sıfatı + isim (tür) + hâl eki yapısıyla kullanılır ve tamlama niteliğinde değerlendirildiğinde aslında bir sıfat ifadesi gibi durur.
-
II - “bu işletme”
- “bu” bir işaret sıfatıdır; “işletme” sözcüğü ise isimdir. Dolayısıyla “bu işletme” ifadesi “sıfat + isim” şeklinde sıfat tamlaması olarak geçer.
-
III - “iş gücü”
- “iş” ve “gücü” iki isimdir. “iş” bir isim, “güç” de isimdir, ancak “gücü” ekiyle birlikte “iş gücü” bir belirtisiz isim tamlaması hâline gelmiştir. İki ismin birleşerek oluşturduğu (özellikle ikinci ismin -ü eki alması) “belirtisiz isim tamlaması”dır.
-
IV - “beklenen hizmet”
- “beklenen” sözcüğü, “beklemek” fiilinden türeyen bir sıfat-fiildir (ortaçtır), “hizmet” ise isimdir. Bu nedenle “beklenen hizmet,” “sıfat-fiil + isim” yapısıyla bir sıfat tamlamasıdır.
Yukarıdaki incelemeden görüleceği üzere:
- I (her türden) → Temelde sıfat + isim (üzerinde hâl eki var)
- II (bu işletme) → İşaret sıfatı + isim
- IV (beklenen hizmet) → Sıfat-fiil + isim
Bu üçü de “sıfat + isim” mantığında değerlendirilir.
- III (iş gücü) ise iki ismin birleşmesiyle oluşan belirtisiz isim tamlamasıdır.
Dolayısıyla tür bakımından ötekilerden farklı olan tamlama, **III (iş gücü)**dür.
