- Osmanlı Devleti, Bosna Hersek’i fethettikten sonra şehri camiler, medreseler, saraylar, köprüler ve diğer mimari eserlerle süslemiştir.
Bu durumun Bosna Hersek’te aşağıdakilerden hangisine ortam hazırladığı savunulamaz?
A) Türk İslam kültürünün yayılmasına
B) Bayındırlık hizmetlerinin canlanmasına
C) Etnik birliğin sağlanmasına
D) Kültürel faaliyetlerin canlanmasına
E) Ekonomi ve ulaşımın gelişmesine - Orhan Bey, İznik’i fethettikten sonra buradaki kiliseyi camiye ve bir manastırı da medreseye dönüştürmüştür. “Orhan Gazi Medresesi” adı verilen medresenin masraflarını karşılayabilecek kadar vakıfları bağladıktan sonra müderrisliğine de dönemin meşhur âlimlerinden Mevlana Davud el-Kayseri’yi atamıştır.
Aşağıdakilerden hangisi bu bilgilerden çıkarılabilecek sonuçlardan biri değildir?
A) Fatihlerin, eğitim hizmetleriyle pekiştirilmek istendiği
B) Medreselerde sadece din derslerinin verildiği
C) Eğitim hizmetlerinde teşkilatlanmaya önem verildiği
D) Vakıfların eğitim ihtiyaçlarının karşılanmasında etkili olduğu
E) Padişahların eğitim hizmetleriyle yakından ilgilendiği - İstanbul’a gelen Ali Kuşçu, Fatih Sultan Mehmet tarafından büyük bir ilgiyle karşılanmış ve Ayasofya Medresesi’ne müderris olarak atanmıştır. Osmanlı medreselerinde matematik öğretimini başlatan Ali Kuşçu; Mirim Çelebi, Sarı Lütfi ve Sinan Paşa gibi değerli bilim insanlarını da yetiştirmiştir.
Buna göre aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir?
A) Medreselerde okutulan ders sayısının fazla olduğuna
B) Okuma-yazma seferberliğine geçildiğine
C) Din eğitimi ile çağdaş eğitimin birleştirildiğine
D) Eğitim anlayışındaki eski uygulamaların zaman içinde terk edildiğine
E) Bilim alanındaki gelişmelerin devlet adamları tarafından desteklendiğine - Garip, fakir, yetimleri kıl sen
Parçalayıp aziz canın eyle kurban
Yiyecek bulsan canın ile sen ihsan
Sünnet imiş, kafir de olsa, incitme sen
Ahmet Yesevi’ye ait yukarıdaki şiirin Osmanlı Devleti’nde karşılık bulduğunun kanıtları arasında aşağıdakilerden hangisi gösterilebilir?
A) Gayrimüslim halktan haraç ve cizye vergisinin alınması
B) Balkan milletlerine karşı istimalet politikası izlenmesi
C) Anadolu’nun belli bölgelerinde şehzade sancaklarının oluşturulması
D) Devşirme politikasının tüm gayrimüslimleri kapsamaması
E) Fethedilen Balkan topraklarına Anadolu’dan göçlerin yapılması
XIII. yüzyılda Anadolu’da tasavvuf ilmi ile yoğrulan sufiler, gittikleri yerlerde halka manevi destek vermişlerdir. Terk edilen, yıkılan yerleri yeniden inşa ettikleri gibi dinî ve ilmî çalışmalarda da bulunmuşlardır.
Bu durumun Anadolu’da aşağıdakilerden hangisine ortam hazırladığı savunulamaz?
A) İslamlaşmanın hızlanmasına
B) Toplumsal kaynaşmanın sağlanmasına
C) Kültürel faaliyetlerin canlanmasına
D) Arapçanın kullanım alanının genişlemesine
E) Yerleşik hayata geçişin hızlanmasına
Beylikten Devlete Osmanlı Medeniyeti ve Kültürü Soru Analizleri
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Osmanlı Devleti’nin iskân, istimalet (hoşgörü), vakıf sistemi ve eğitim teşkilatlanması; fethedilen bölgelerin imar edilmesini, Türk-İslam kültürünün yayılmasını ve gayrimüslim tebaanın devlete bağlılığını sağlayan temel kurumsal politikalardır.
ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ
Soru 7
- A) Türk İslam kültürünün yayılmasına: Cami ve medreseler bu kültürün kurumsal simgeleridir.
- B) Bayındırlık hizmetlerinin canlanmasına: Saray, köprü ve mimari eserler bayındırlık (imar) faaliyetidir.
- C) Etnik birliğin sağlanmasına: Osmanlı Devleti çok uluslu bir imparatorluktur; tebaasını asimile etmemiş ve etnik birliği amaçlamamıştır.
- D) Kültürel faaliyetlerin canlanmasına: Medreseler eğitim ve kültür merkezleridir.
- E) Ekonomi ve ulaşımın gelişmesine: Köprüler ve ticaret güzergâhları ulaşım ve ticareti doğrudan geliştirir.
CEVAP: C — Etnik birliğin sağlanmasına
Soru 8
- A) Fetihlerin, eğitim hizmetleriyle pekiştirilmek istendiği: İznik fethedilir edilmez ilk işlerden biri olarak medrese açılması bunu doğrular.
- B) Medreselerde sadece din derslerinin verildiği: Metinde ders içeriklerine yer verilmediği gibi, Osmanlı medreselerinde dinî ilimlerin yanında akli/pozitif bilimler de okutulmuştur.
- C) Eğitim hizmetlerinde teşkilatlanmaya önem verildiği: Medrese kurulması ve vakıf gelirlerinin tahsis edilmesi kurumsallaşmayı/teşkilatlanmayı gösterir.
- D) Vakıfların eğitim ihtiyaçlarının karşılanmasında etkili olduğu: Medresenin masraflarının vakıflara bağlanması bu duruma kanıttır.
- E) Padişahların eğitim hizmetleriyle yakından ilgilendiği: Orhan Bey’in bizzat medrese açıp müderris tayin etmesi bunu kanıtlar.
- CEVAP: B — Medreselerde sadece din derslerinin verildiği
Soru 10
- A, B, C, D seçenekleri: Metinde ders sayıları, alfabe/okuma-yazma seferberliği veya eski uygulamaların terk edildiğine dair bir bilgi yer almaz.
- E) Bilim alanındaki gelişmelerin devlet adamları tarafından desteklendiğine: Hükümdar Fatih Sultan Mehmet’in, dönemin büyük matematik ve astronomi bilgini Ali Kuşçu’yu ilgiyle karşılayıp Ayasofya Medresesi’ne müderris olarak ataması, bilimin devlet kademelerince doğrudan himaye edildiğinin göstergesidir.
- CEVAP: E — Bilim alanındaki gelişmelerin devlet adamları tarafından desteklendiğine
Soru 11
- A, C, D, E seçenekleri: Vergi toplama, sancak sistemi veya göç hareketleri şiirdeki evrensel insani hoşgörüyle doğrudan örtüşen temel kavramlar değildir.
- B) Balkan milletlerine karşı istimalet politikası izlenmesi: Şiirdeki “Sünnet imiş, kâfir de olsa incitme sen” dizesi; Osmanlı’nın gayrimüslim halka uyguladığı hoşgörü, adalet, can ve mal güvenliği sağlama esasına dayanan istimalet politikasının felsefi zeminini oluşturur.
- CEVAP: B — Balkan milletlerine karşı istimalet politikası izlenmesi
XIII. Yüzyıl Tasavvuf ve Sufiler Sorusu
- A) İslamlaşmanın hızlanmasına: Sufilerin tebliğ ve irşad faaliyetleri İslamiyet’in yayılmasını sağlamıştır.
- B) Toplumsal kaynaşmanın sağlanmasına: Halka sunulan manevi destek toplumsal dayanışmayı güçlendirmiştir.
- C) Kültürel faaliyetlerin canlanmasına: Dinî ve ilmî çalışmalar kültürel hayatı zenginleştirmiştir.
- D) Arapçanın kullanım alanının genişlemesine: Anadolu’daki derviş ve sufiler (Hacı Bektaş-ı Veli, Yunus Emre vb.) öğretilerini halka ulaştırırken esas olarak Türkçeyi kullanmış ve Türkçenin gelişimine katkıda bulunmuşlardır.
- E) Yerleşik hayata geçişin hızlanmasına: Harap olan yerlerin yeniden inşası yerleşik yaşamı ve imarı teşvik etmiştir.
- CEVAP: D — Arapçanın kullanım alanının genişlemesine
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: ÖSYM tarih sorularında Osmanlı fetih siyasetinde asimilasyon ve etnik tektipleştirme hedeflenmediği; bunun yerine istimalet (hoşgörü) ve iskân (yerleştirme) politikalarının uygulandığı sıkça sorgulanır. Medreselerde yalnızca din dersi değil, riyaziye (matematik) ve hendese (geometri) gibi akli ilimlerin de okutulduğu unutulmamalıdır.