- 2n=4 kromozomlu diploit hayvan hücresinde gerçekleşen mayoza ait belirli bir evre aşağıda şematize edilmiştir.
Bu bölünme evresinde gerçekleşen olaylarla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A) Kalıtsal çeşitliliğin artmasını sağlayan krossing over gerçekleşir.
B) Sentromerlerin bölünmesiyle kardeş kromatitler birbirinden ayrılır.
C) Bölünme tamamlandığında oluşacak her yeni hücre n=4 kromozomludur.
D) Kromozomlar ekvatoral düzlem üzerinde yan yana tek sıra hâlinde dizilir.
E) Homolog kromozom çiftleri birbirinden ayrılarak zıt kutuplara çekilir. - Aşağıdaki soyağacında bir özelliğin bir ailedeki kalıtımı verilmiştir.
Buna göre bu özellik
I. otozomal çekinik,
II. X’e bağlı çekinik,
III. X’e bağlı baskın
alellerinden hangileri ile kalıtılıyor olabilir?
A) Yalnız I
B) Yalnız III
C) I ve II
D) II ve III
E) I, II ve III
Mayoz Bölünme Evreleri ve Soyağacı Analizi
19. Soru Çözümü: Mayoz Bölünmede Anafaz II Evresi
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Mayoz bölünmede homolog kromozom ayrılması Mayoz I (Anafaz I) evresinde, kardeş kromatitlerin sentromer bölünmesiyle birbirinden ayrılması ise Mayoz II (Anafaz II) evresinde gerçekleşir.
ÇÖZÜM ADIMLARI
Adım 1 — Hücrenin Kromozom Durumunun ve Evrenin Tespiti
2n=4 kromozomlu bir hücre Mayoz I’i tamamladığında n=2 kromozomlu iki yavru hücre oluşur. Mayoz II başlangıcında bu hücrelerde ikişer adet çift kromatitli kromozom bulunur.
Adım 2 — Görseldeki Bölünme Evresinin Analizi
Şekilde zıt kutuplara çekilen yapılar incelendiğinde; her bir kutba 2 adet kromatitin çekildiği ve sentromerlerin birbirinden ayrıldığı görülmektedir. Bu olay Anafaz II evresine aittir.
Adım 3 — Seçeneklerin Değerlendirilmesi
- A) Krossing-over Profaz I evresinde meydana gelir.
- B) Anafaz II evresinde sentromer bölünmesi ile kardeş kromatitler zıt kutuplara çekilir; ifade doğrudur.
- C) Bölünme bittiğinde oluşacak hücrelerin kromozom sayısı n=2 olur.
- D) Kromozomların tek sıra dizilmesi Metafaz II’dedir.
- E) Homolog kromozom ayrılması Anafaz I’de gerçekleşir.
CEVAP: B) Sentromerlerin bölünmesiyle kardeş kromatitler birbirinden ayrılır.
20. Soru Çözümü: Kalıtım Modelleri ve Soyağacı
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Kalıtım sorularında ebeveynlerin fenotip ve genotipleri çaprazlanarak yavruların durumuna bakılır. X’e bağlı baskın kalıtımda sağlıklı bir anne (X^a X^a) hasta erkek çocuk (X^A Y) dünyaya getiremez.
ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ
-
I. Otozomal Çekinik (aa):
-
- kuşaktaki anne aa, baba Aa olabilir. Buradan Aa (sağlıklı kızlar) ve aa (hasta erkek) doğabilir.
- Hasta erkek (aa) ile sağlıklı dişi (Aa) evlendiğinde; aa (hasta dişi), Aa (sağlıklı erkek) ve aa (hasta erkek) çocukları dünyaya gelebilir. Soyağacını tam sağlar (Doğru).
-
-
II. X’e Bağlı Çekinik (X^a):
-
- kuşaktaki anne hasta (X^a X^a), baba sağlıklı (X^A Y) olduğunda; erkek çocuk kesinlikle X^a Y (hasta), kız çocukları X^A X^a (taşıyıcı/sağlıklı) olur.
- Hasta erkek (X^a Y), taşıyıcı sağlıklı bir kadınla (X^A X^a) evlendiğinde; X^a X^a (hasta kız), X^A Y (sağlıklı erkek) ve X^a Y (hasta erkek) doğabilir. Soyağacını tam sağlar (Doğru).
-
-
III. X’e Bağlı Baskın (X^A):
-
- kuşaktaki evlilikte anne özellik göstermediği için genotipi çekiniktir (X^a X^a).
- Erkek çocuklar X kromozomunu yalnızca anneden alırlar. Anne homozigot çekinik (X^a X^a) olduğundan, doğacak tüm erkek çocukların fenotipi çekinik (sağlıklı) olmak zorundadır. Ancak soyağacında 3. kuşaktaki erkek çocuklardan biri hasta olarak gösterilmiştir. Bu durum kuralı bozar (Yanlış).
-
CEVAP: C) I ve II
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: X’e bağlı kalıtımda hasta bir erkek çocuk varsa X kromozomunu kesinlikle annesinden almıştır; anne çekinik fenotipteyse baskın bir fenotip gösteren erkek çocuk meydana gelemez.