- Osmanlı Devleti’nde II. Murat Dönemi’nde Âşık Paşa’nın yazdığı “Garipname” adlı eser aşağıdakilerden hangisindeki teşviklerin bir neticesi olarak kabul edilmektedir?
A) Yazılı kültür oluşturma
B) Hanedan tarihçiliğini başlatma
C) Tasavvuf edebiyatı oluşturma
D) Türkçe eser yazma
E) Layihalar ve risaleler yazma - Osmanlı Devleti’nde bilinen ilk medrese — tarafından 1330’da —'te yaptırılmıştır.
Bu bilgilerdeki boşluklara sırasıyla aşağıdakilerden hangileri getirilmelidir?
A) Orhan Gazi - İznik
B) I. Murat - İzmit
C) Yıldırım Bayezit - Bilecik
D) Çelebi Mehmet - Söğüt
E) II. Murat - Hersek
Osmanlı Kültür ve Medeniyeti: II. Murad Dönemi ve İlk Osmanlı Medresesi
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Osmanlı Devleti’nde II. Murad Dönemi, Türk diline ve millî kültüre büyük önem verilip Türkçe telif ve tercüme eserlerin teşvik edildiği bir dönemdir. Osmanlı Devleti’ndeki ilk medrese ise fetihten hemen sonra Orhan Gazi tarafından 1330 yılında İznik’te açılan İznik Orhaniyesidir (ilk müderrisi Dâvûd-ı Kayserî’dir).
ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ
5. Soru Analizi (II. Murad ve Garipnâme)
II. Murad Dönemi’nde kültürel alanda Türkçecilik hareketi desteklenmiş, Oğuzculuk şuuru canlandırılmış ve eserlerin sade bir Türkçe ile yazılması emredilmiştir. Âşık Paşa’nın Türk dilinin önemini vurguladığı ünlü eseri Garipnâme de bu teşvikler doğrultusunda ön plana çıkmış ve çoğaltılmıştır.
- A) Yazılı kültürün genelini değil, doğrudan milli dili koruma amacını taşır.
- B) Hanedan tarihçiliği (Şehnâmecilik / Vak’anüvislik) ile doğrudan bir ilgisi yoktur.
- C) Eser tasavvufi içeriğe sahip olsa da II. Murad’ın temel devlet politikası olarak teşvik ettiği ana unsur dil bilincidir.
- D) II. Murad, aydınları ve şairleri Türkçe eser yazmaya teşvik etmiş, Türk diline büyük değer kazandırmıştır.
- E) Layiha ve risaleler duraklama/gerileme döneminde devlet düzenine dair yazılan raporlardır.
6. Soru Analizi (Osmanlı’nın İlk Medresesi)
- Metindeki boşluklara sırasıyla Orhan Gazi ve İznik gelmelidir.
- 1331’de (veya 1330 kaynaklı) İznik’in fethinin ardından kurulan bu medreseye İznik Orhaniyesi adı verilmiştir.
- Diğer padişahlar ve şehir eşleştirmeleri kronolojik olarak ilk medrese tanımına uymaz.
CEVAP:
- 5. Soru: D) Türkçe eser yazma
- 6. Soru: A) Orhan Gazi - İznik
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: ÖSYM ve MEB sınavlarında II. Murad, “Türkçeci Padişah” veya “Koca Murad” unvanlarıyla sıkça sorulur. Osmanlı’nın ilk kurumsal eğitim yapısı sorulduğunda ise akla ilk olarak Orhan Gazi ve İznik Medresesi gelmelidir.
@Akademik_Rehber diğerleri nerede
Osmanlı Kültür ve Medeniyeti: Sayfadaki Diğer Soruların Çözümü
1. Soru: Anadolu’nun İslamlaşması ve Tasavvuf Düşünürleri
- Soru Kökü: “Sûfilerin ve âlimlerin öğretilerinin Anadolu’nun İslamlaşmasına etkisi” konusunda araştırma yapan bir öğrenci hangi isimle karşılaşmaz?
- Çözüm: Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî, Yunus Emre, Hacı Bektâş-ı Velî ve Hacı Bayrâm-ı Velî; Anadolu Selçuklu ve Osmanlı kuruluş devirlerinde Anadolu coğrafyasında yaşamış ve bölgenin İslamlaşmasında rol oynamış mutasavvıflardır. Kaşgarlı Mahmut ise 11. yüzyılda Karahanlılar devrinde yaşamış dilbilimci ve sözlük yazarıdır (Dîvânu Lugâti’t-Türk); Anadolu’nun İslamlaşması sürecinde Anadolu sahasında bulunmamıştır.
Cevap: A) Kaşgarlı Mahmut
2. Soru: II. Murad Dönemi ve Kayı Boyu Şuuru
- Soru Kökü: II. Murad Dönemi’nde Osmanlı soyunun Kayı Han’a dayandırılması ve madeni paralara Kayı damgası vurulması anlayışının doğrudan göstergesi nedir?
- Çözüm: Timur yenilgisi sonrası sarsılan hanedan meşruiyetini güçlendirmek ve Türkmen beylikleri üzerindeki siyasi üstünlüğü Oğuz töresiyle pekiştirmek için II. Murad döneminde Oğuzculuk şuuru canlandırılmıştır. Bu politikanın doğrudan bir sonucu olarak hanedan çocuklarına Oğuz, Korkut gibi Türk-Oğuz geleneğine ait isimler verilmiştir.
Cevap: B) Şehzadelere Oğuz ve Korkut gibi isimlerin verilmeye başlanması
4. Soru: Osmanlı Devleti’nde İlmiye Sınıfının Görev Alanları
- Soru Kökü: İlmiye sınıfı; I. eğitim, II. hukuk, III. askerlik görevlerinin hangilerinden sorumlu olmamıştır?
- Çözüm: İlmiye sınıfı mensupları (şeyhülislam, kazasker, kadı, müderris vb.) eğitim-öğretim (I) ve hukuk/din (II) işlerinden sorumludur. Askerlik ve idari yönetim (III) ise Seyfiye (kılıç ehli / askeri bürokrasi) sınıfının görevidir. Sorumlu olmadığı alan sorulmuştur.
Cevap: C) Yalnız III
6. Sorunun Altındaki Soru: Medrese Derecelendirme Sistemi
- Soru Kökü: Osmanlı Devleti’nde medreseler aşağıdakilerden hangisine göre 20’li, 40’lı, 60’lı derecelerine ayrılmıştır?
- Çözüm: Osmanlı’da medreselerin akademik hiyerarşisi (Hâşiye-i Tecrîd / 20’li, Miftâh / 40’lı, Sahn-ı Semân / 50’li, Süleymaniye / 60’lı gibi) orada ders veren müderrisin günlük aldığı maaşa (yevmiyesine / akçe cinsinden) göre adlandırılmış ve sınıflandırılmıştır.
Cevap: A) Müderris yevmiyesi