- Bir edebiyat eserini yalnızca fikirlerine dayanarak
değerlendiremeyiz. Böyle yapanlar;, eleştirmenden çok
ahlakçı, sosyolog ya da felsefeci sayılabilir. Sadece
estetik açıdan eleştiri yapanlarsa yazarın hayatla,
toplumla, insanla ilgili şeyler söylemek istediği ve bu
nedenle fikirlerin önemli bir yer tuttuğu eserler karşısında
yetersiz kalır. Bir eleştirmenin ilk görevi, elindeki esere
bir sanat eseri olarak bakmaktır ama bundan fazlasını
gerektiren eserler karşısında gözlerini kapatma gibi bir
zorunluluğu yoktur. Yazarın görüşlerini, düşüncelerini,
tutumunu incelemekle eserin hakkını vermek ve eseri
ona göre değerlendirmek yerinde bir davranıştır.
Bu parçada asıl anlatılmak istenen aşağıdakilerden
hangisidir?
A) Edebi eserleri iyi anlayabilmek için o eserin yazarının
hayatinı ve dünya görüşünü bilmek gerekir.
B) Eleştirmenler, edebî eserlerdeki düşünce sistemlerini
bulmak ve açıklamak zorundadır.
edebiyattan çok, felsefeye hizmet eder.
C) Edebi eserlerde yazarin fikir unsurunu öne çikarması
biçimsel özeliklerini kullanarak toplumla paylaşabilir.
D) Insanlar hayatla ilgili görüşlerini, edebi eserin
E) Eleştirmenlerin bir edebi eseri önce sanatsal açıdan,
sonra da diğer açilardan ele alması gerekir.
Parçada Eleştirmenlerin Edebî Eseri Değerlendirme Yaklaşımı
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — A Seçeneğinin Analizi
Metinde genel okuyucunun bir eseri nasıl anlayacağı değil, eleştirmenin eseri nasıl değerlendirmesi gerektiği üzerinde durulmaktadır. Yazarın biyografisini bilmenin zorunluluğundan bahsedilmediği için bu seçenek ana fikir olamaz.
Adım 2 — B Seçeneğinin Analizi
Parçada eleştirmenin sadece düşünce sistemlerini açıklamak gibi bir zorunluluğu olduğu belirtilmemiştir. Aksine, eleştirmenin ilk görevinin esere bir sanat eseri olarak yaklaşmak olduğu vurgulanmıştır.
Adım 3 — C Seçeneğinin Analizi
Metinde fikir unsurunun öne çıkmasının felsefeye hizmet ettiği şeklinde olumsuz veya sınırlandırıcı bir yargı yer almamaktadır; fikirlerin edebî eserde önemli bir yer tutabileceği belirtilmiştir.
Adım 4 — D Seçeneğinin Analizi
Metin, insanların fikirlerini nasıl paylaştığıyla ilgili değil, bir eleştirmenin edebî metni değerlendirirken izlemesi gereken yöntem ve bakış açısıyla ilgilidir.
Adım 5 — E Seçeneğinin Analizi
Parçanın temel iletisi, “Bir eleştirmenin ilk görevi, elindeki esere bir sanat eseri olarak bakmaktır ama bundan fazlasını gerektiren eserler karşısında gözlerini kapatma gibi bir zorunluluğu yoktur.” ve “Yazarın görüşlerini… incelemekle eserin hakkını vermek… yerinde bir davranıştır.” cümlelerinde özetlenmiştir. Eleştirmenin öncelikle estetik/sanatsal boyutu, ardından eserin içerdiği fikir ve toplumsal boyutları değerlendirmesi gerektiği savunulmaktadır.
Adım 6 — Seçenek Karşılaştırması
A. Edebî eserleri iyi anlayabilmek için o eserin yazarının hayatını ve dünya görüşünü bilmek gerekir. — Parçanın odağı okurun anlama sürecinden ziyade eleştirmenin değerlendirme yöntemidir.
B. Eleştirmenler, edebî eserlerdeki düşünce sistemlerini bulmak ve açıklamak zorundadır. — Eleştirmenin asıl ve ilk görevi salt düşünceyi bulmak değil, sanatsal niteliği incelemektir.
C. Edebî eserlerde yazarın fikir unsurunu öne çıkarması edebiyattan çok, felsefeye hizmet eder. — Parçada böyle bir çıkarım yapılmamıştır.
D. İnsanlar hayatla ilgili görüşlerini, edebî eserin biçimsel özelliklerini kullanarak toplumla paylaşabilir. — Parçanın konusu yazarın kendini ifade etme biçimi değil, eleştiri yöntemidir.
E. Eleştirmenlerin bir edebî eseri önce sanatsal açıdan, sonra da diğer açılardan ele alması gerekir. — Metnin bütününde savunulan ve sonuç kısmında vurgulanan asıl düşüncedir.
Adım 7 — Son Doğrulama
Yazar, tek taraflı (yalnızca fikir veya yalnızca estetik odaklı) eleştiriyi eksik bulmakta; doğru yaklaşımın esere önce sanat eseri olarak bakıp ardından yazarın düşünce ve tutumlarını değerlendirmek olduğunu açıkça belirtmektedir. Bu durum doğrudan E seçeneğini doğrular.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: E) Eleştirmenlerin bir edebî eseri önce sanatsal açıdan, sonra da diğer açılardan ele alması gerekir.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
Paragrafta ana düşünceyi bulma sorularında anahtar cümleleri hızlıca tespit etmeye yönelik pratik taktikler paylaşmamı ister misin?