Emirates
BETTER
GEVON
Borissia Dortmunt’ta forma giyen Salih Ozcan ile Real
Madrid’de forma giyen Arda Güler’in Şampiyonlar Liginin
final maçında rakip olmaları futbol çevrelerinde konuşulu-
yor.
Bu cümlede aşağıdaki ses olaylarından hangileri vardır?
AY Ünsüz benzeşmesi - Ünlü düşmesi
B) Ünsüz sertleşmesi - Ünlü daralması
yUnsüz yumuşaması - Ünlü düşmesi
B) Ünlü düşmesi - Ünsüz düşmesi
E Ünlü türemesi - Ünsüz türemesi
Cümledeki Ses Olaylarının Belirlenmesi
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — Cümledeki Sözcüklerin Ses Olayları Bakımından İncelenmesi
Verilen cümleyi sözcüklerine ayırarak gerçekleşen ses olaylarını tespit edelim:
- “Dortmunt’ta”: Sözcük sert ünsüz olan “t” sesiyle bitmiştir. Üzerine gelen bulunma durumu eki “-da”, sertleşerek “-ta” hâline gelmiştir (t + d \rightarrow t + t). Bu durum ünsüz benzeşmesi (ünsüz sertleşmesi) olarak adlandırılır.
- “çevrelerinde”: Bu sözcüğün kökü “çevir-” fiilidir. Sözcük türetilirken (çevir-e) ikinci hecedeki dar ünlü olan “i” düşmüş ve sözcük “çevre” hâlini almıştır (çevir + e \rightarrow çevre). Bu durum ünlü düşmesidir.
Adım 2 — Seçeneklerin Analizi
- A Seçeneği (Ünsüz benzeşmesi - Ünlü düşmesi): Cümlede Dortmunt’ta sözcüğünde ünsüz benzeşmesi, çevrelerinde sözcüğünde ise ünlü düşmesi açıkça yer almaktadır. Bu eşleşme doğrudur.
- B Seçeneği (Ünsüz sertleşmesi - Ünlü daralması): Cümlede ünsüz sertleşmesi bulunmasına rağmen, -yor eki alan konuşuluyor fiilinde veya başka bir sözcükte geniş ünlü daralması (a, e \rightarrow ı, i, u, ü) gerçekleşmemiştir.
- C Seçeneği (Ünsüz yumuşaması - Ünlü düşmesi): Cümlede ünlü düşmesi vardır ancak p, ç, t, k ünsüzlerinin b, c, d, g, \breve{g} seslerine dönüştüğü bir ünsüz yumuşaması örneği bulunmamaktadır.
- D Seçeneği (Ünlü düşmesi - Ünsüz düşmesi): Cümlede ünlü düşmesi yer alır ancak herhangi bir ünsüz düşmesi (k sesinin düşmesi vb.) yoktur.
- E Seçeneği (Ünlü türemesi - Ünsüz türemesi): Cümlede küçültme ekiyle veya pekiştirmeyle oluşan bir ünlü türemesi ya da Arapça kökenli sözcüklerde görülen bir ünsüz ikizleşmesi (türemesi) mevcut değildir.
Adım 3 — Seçenek Karşılaştırması
A. Ünsüz benzeşmesi - Ünlü düşmesi — Dortmunt’ta (benzeşme) ve çevrelerinde (düşme) sözcükleriyle tam olarak uyuşmaktadır.
B. Ünsüz sertleşmesi - Ünlü daralması — Cümlede ünlü daralması yoktur.
C. Ünsüz yumuşaması - Ünlü düşmesi — Cümlede ünsüz yumuşaması yoktur.
D. Ünlü düşmesi - Ünsüz düşmesi — Cümlede ünsüz düşmesi yoktur.
E. Ünlü türemesi - Ünsüz türemesi — Cümlede ünlü veya ünsüz türemesi yoktur.
Adım 4 — Son Doğrulama
Cümlede yer alan “Dortmunt’ta” sözcüğünde ekteki d sesinin t’ye dönüşmesi ünsüz benzeşmesini, “çevrelerinde” (çevir-e) sözcüğündeki i sesinin kaybı ise ünlü düşmesini kesin olarak karşılamaktadır.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: A şıkkı (Ünsüz benzeşmesi - Ünlü düşmesi)
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
Türemiş sözcüklerde gerçekleşen diğer ünlü düşmesi örneklerini (örneğin oyna-, besle-, sarar- gibi) birlikte incelememizi ister misin?