Taban Aritmetiğinde İşlem Soruları Çözümü
Önemli Noktalar
- Taban aritmetiğinde toplama ve çıkarma işlemleri, sayılar önce onluk tabana çevrilir, işlem yapılır, sonra sonuç ilgili tabana dönüştürülür.
- Kalan sonuç olarak yazılır, bölüm ise sonraki basamağa eklenir.
- Her soruda önce onluk tabana çevirme, sonra işlem ve tekrar taban dönüşümü yapılmalıdır.
Taban 5 ve taban 3 aritmetiğine göre verilen işlemlerde sayıları önce onluk tabana çevirip işlem yapacağız ve sonucu verilen tabanda yazacağız.
İçindekiler
1. Çözüm: (23)₅ + (42)₅ Toplamı
Adım 1: Onluk tabana çevirme
- (23)₅ = 2×5¹ + 3×5⁰ = 2×5 + 3×1 = 10 + 3 = 13 (onluk)
- (42)₅ = 4×5¹ + 2×5⁰ = 4×5 + 2×1 = 20 + 2 = 22 (onluk)
Adım 2: Toplama
13 + 22 = 35 (onluk)
Adım 3: Sonucu 5 tabanına çevirme
35 ÷ 5 = 7 kalan 0
7 ÷ 5 = 1 kalan 2
1 ÷ 5 = 0 kalan 1
Sonuç: (120)₅
Verilen şıklarda Cevap yok (120 yok) gibi görünüyor. Şıklardaki 120 onluk veya taban 5 değildir. Şıklara dikkat edelim:
A) 40
B) 120
C) 130
D) 210
E) 220
Burada 120, 5 tabanında sayı değildir (örneğin 1×5² + 2×5¹ + 0×5⁰ = 25 + 10 + 0 = 35 onluk). Yani (120)₅ = 35 onluk, tam eşleşiyor. Şıklardaki sayıların tabana göre olduğu belirtilmemiş olabilir, “5 tabanındaki değeri” ifadesi ile sonuç zaten 5 tabanında. Burada 120 ifadesi 5 tabanında 1-2-0 rakamlarıdır.
Sonuç: (120)₅ → B şıkkı.
Pro Tip: Taban dönüştürürken kalanları yukarıdan aşağı doğru yazın.
2. Çözüm: (210)₃ - (22)₃ Farkı
Adım 1: Onluk tabana çevirme
- (210)₃ = 2×3² + 1×3¹ + 0×3⁰ = 2×9 + 1×3 + 0 = 18 + 3 = 21 (onluk)
- (22)₃ = 2×3¹ + 2×3⁰ = 6 + 2 = 8 (onluk)
Adım 2: Çıkarma
21 - 8 = 13 (onluk)
Adım 3: Sonucu 3 tabanına çevirme
13 ÷ 3 = 4 kalan 1
4 ÷ 3 = 1 kalan 1
1 ÷ 3 = 0 kalan 1
Sonuç: (111)₃
Bu da C şıkkı ile uyumlu: 111
Özet Tablo
| Problem | İşlem (onluk) | Sonuç (onluk) | Sonuç (taban) | Doğru Şık |
|---|---|---|---|---|
| (23)₅ + (42)₅ | 13 + 22 = 35 | 35 | (120)₅ | B (120)₅ |
| (210)₃ - (22)₃ | 21 - 8 = 13 | 13 | (111)₃ | C (111)₃ |
Sık Sorulan Sorular
1. Taban dönüştürürken dikkat edilmesi gerekenler nelerdir?
Taban dönüşümünde kalanı bölümden bağımsız olarak yazdığınızdan emin olun. Bölüm sıfır olana kadar işlemi sürdürmelisiniz.
2. Farklı tabanlarda toplama ve çıkarma nasıl yapılır?
İşlemlerdeki sayılar önce onluk tabana çevrilir, işlem onlukta yapılır, sonra sonuç tekrar istenen tabana dönüştürülür. Doğrudan taban aritmetiği ile işlem yapmak zordur, dikkat gerektirir.
3. Kalan ve bölüm neden önemlidir?
Kalan bir sonraki basamağın rakamı olur, bölüm ise işlemin devamını belirler. Bu yaklaşımla taban dönüştürme ve işlemler yapılır.
Sonraki Adımlar
Taban aritmetiğinde çarpma ve bölme işlemlerini örneklerle açıklamamı ister misiniz? Ya da farklı tabanlarda sayı sistemleri (ikili, sekizli, onaltılı) ile uygulamalar görmek ister misiniz?
Sorulan Soru
– 5 sayı tabanında (23)_5 + (42)_5 işleminin sonucu 5 tabanında nedir?
– 3 sayı tabanında (210)_3 - (22)_3 işleminin sonucu 3 tabanında nedir?
Temel Çıkarımlar
- Sayı tabanlı aritmetikte her basamağın değeri, tabanın üsleriyle çarpılır.
- Toplama işlemlerinde basamak toplamı tabana eşit veya büyükse “taşma” (carry) yapılır.
- Çıkarma işlemlerinde basamaktan ödünç alma (borrow) gerekebilir.
Doğru Sonuç: 5 tabanında toplama sonucu 120_5, 3 tabanında çıkarma sonucu 102_3.
İçindekiler
- 5 Tabanında Toplama Çözümü
- 3 Tabanında Çıkarma Çözümü
- Toplama ve Çıkarma Karşılaştırması
- Özet Tablosu
- Sıkça Sorulan Sorular
1. 5 Tabanında Toplama Çözümü
- Önce her sayıyı basamak değerleriyle açalım:23_5 = 2\cdot5^1 + 3\cdot5^0 = 10 + 3 = 13_{10}42_5 = 4\cdot5^1 + 2\cdot5^0 = 20 + 2 = 22_{10}
- Ondalıkta toplarsak:13_{10} + 22_{10} = 35_{10}
- Sonra sonucu 5 tabanına çeviririz:35_{10}\div5 = 7\text{ kalansız}\;\Rightarrow\;7\div5 = 1\ \text{kalan}\ 2Yukarıdan aşağı: 35_{10} = (1\;2\;0)_5.
- Alternatif doğrudan işlem:
3+2=5 → 5=0 yaz, 1 taş; 2+4+1=7 → 7=2 yaz, 1 taş; 1 taş ⇒ 120_5.
Sonuç: $$(23)_5 + (42)_5 = 120_5$$
2. 3 Tabanında Çıkarma Çözümü
- Önce ondalığa çevir:210_3 = 2\cdot3^2 + 1\cdot3^1 + 0 = 18 + 3 = 21_{10}22_3 = 2\cdot3^1 + 2\cdot3^0 = 6 + 2 = 8_{10}
- Ondalıkta çıkarırsak:21_{10} - 8_{10} = 13_{10}
- Sonra 3 tabanına çevir:13_{10}\div3 = 4\ \text{kalan}\ 1;\quad 4\div3 = 1\ \text{kalan}\ 1Yukarıdan aşağı: 13_{10} = (1\;1\;1)_3 ama kalan sıralarına dikkat: ilk kalan birler basamağı, ikinci kalan üçler basamağı, sonuç (1\;1\;1)_3.
- Alternatif işlem:
0–2 ödünç → 3+0–2=1; 0 ödünç → 0; 1–1=0 → yanlış! Aslında 21–8=13 ondalık, çeviri hatasını önlersek tam:13_{10} = (1\;1\;1)_3
Sonuç: $$(210)_3 - (22)_3 = 111_3$$
3. Toplama ve Çıkarma Karşılaştırması
| Özellik | Toplama | Çıkarma |
|---|---|---|
| Temel Adım | Basamak toplamı + carry | Basamak farkı + borrow |
| Örnek Taban | 5 | 3 |
| Ara Değer (ondalık) | 13 + 22 = 35 | 21 – 8 = 13 |
| Sonuç (tamsayı) | 35 | 13 |
| Sonuç (taban) | 120_5 | 111_3 |
4. Özet Tablosu
| İşlem | Taban | Ondalık | Sonuç (Taban) |
|---|---|---|---|
| (23)_5 + (42)_5 | 5 | 13 + 22 = 35 | 120_5 |
| (210)_3 - (22)_3 | 3 | 21 - 8 = 13 | 111_3 |
5. Sıkça Sorulan Sorular
- Tabandan ondalığa çevirme nasıl yapılır?
- Her basamağı, tabanın o üsle çarpıp toplamak suretiyle.
- Tabanlı toplamada “carry” nasıl belirlenir?
- Basamak toplamı tabana eşit veya büyükse bölme işlemiyle taşıma miktarı bulunur.
- Tabanlı çıkarmada “borrow” (ödünç) adımı nedir?
- Bir basamaktaki değerin çıkarılacak sayıdan küçük olduğu durumda, bir üst basamaktan tabana eşit miktarda ödünç alınmasıdır.
- Neden önce ondalığa çeviriyoruz?
- Karmaşıklığı azaltmak ve hatayı önlemek için.
Yeni örnekler veya adım adım daha fazla problem çözümü ister misiniz? @Ahmet_Yasin1
