Bizdeki dolmuş kültürü bir başkadır. Bir yardımlaşma havası,
bir aile sıcaklığı… Acaba Paris’te bir dolmuş hattı açılsaydı
sefer sırasında şöyle diyaloglar geçer miydi?
II III
Kaptan, şuradan bir Eyfel alır mısın?
Bozuk olsun!
On avro var bende, kusura bakma, bozuver.
IV V
ya da
Kaptan, Louvre’dan geçer mi?
Yok, aşağıdan bineceksin Louvre’a, heykelin yanından…
Hiç sanmıyorum!
Bu parçada numaralanmış sözlerin hangisi tamlama değildir?
A) I
B) II
C) III
D) IV
E) V
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Türkçede tamlamalar isim tamlamaları (belirtili, belirtisiz, zincirleme) ve sıfat tamlamaları (sıfat + isim) olmak üzere iki ana gruba ayrılır. İki veya daha fazla sözcüğün tamlama oluşturabilmesi için sözcükler arasında niteleme/belirtme veya aitlik/ilgi ilişkisinin bulunması gerekir; fiil içeren deyimler veya fiil öbekleri tamlama sayılmaz.
ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ
Parçada numaralanmış söz öbeklerinin yapıları incelendiğinde:
A) I. söz (“dolmuş kültürü”): Tamlayanı yalın durumda, tamlananı üçüncü şahıs iyelik eki (-ü) almış belirtisiz isim tamlamasıdır.
B) II. söz (“sefer sırasında”): Tamlayanı ek almamış, tamlananı iyelik eki (-sı) ve hâl eki almış belirtisiz isim tamlamasıdır.
C) III. söz (“şöyle diyaloglar”): “Şöyle” işaret/gösterme sıfatının “diyaloglar” ismini belirtmesiyle oluşmuş bir sıfat tamlamasıdır.
D) IV. söz (“On avro”): “On” asıl sayı sıfatı ile “avro” isminin bir araya gelmesiyle oluşmuş bir sıfat tamlamasıdır.
E) V. söz (“kusura bakma”): Kalıplaşmış bir deyim (anlamca kaynaşmış birleşik fiil / fiil öbeği) olup isim veya sıfat tamlaması yapısında değildir.
CEVAP:E) V — kusura bakma
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Bir sözcük grubunun tamlama olabilmesi için öbekteki temel unsurun çekimli fiil olmaması gerekir. Çekimli eylemlerle ya da mastarlarla kurulan deyimleşmiş fiil öbekleri (örneğin kusura bakmak, göz yummak) birer tamlama değildir.