Biyoloji dersinde Yusuf Öğretmen, hücrede görev alan RNA çeşitlerinin temel özelliklerini içeren bir tabloyu tahtaya yansıtıp sınıftan seçtiği beş öğrencinin bu temel özelliklerle ilgili birer çıkarım yapmalarını istemiştir.
| Özellik | mRNA | tRNA | rRNA |
|1--- | 1— | 1--- | 1— |
| Zincir sayısı | Bir | Bir | Bir |
| Hidrojen bağı taşıma | Yok | Var | Var |
| Hücrede bulunma oranları | \%5 | \%15 | \%80 |
| Üretildiği nükleik asit | DNA | DNA | DNA |
| Görev | Protein şifresini DNA’dan ribozoma taşır. | Ribozoma amino asit taşır. | Amino asitler arasında peptit bağı kurulmasında görev alır. |
Buna göre Yusuf Öğretmen’in tablosundaki bilgiler ışığında aşağıdaki öğrencilerden hangisi yanlış bir çıkarım yapmıştır?
A) Yiğit1 "tRNA ve rRNA tek zincirli olmasına rağmen hidrojen bağı taşıyorsa, kendi üzerinde katlanıp üç boyutlu yapı kazanmış olabilir.
B) Ecrin1 "Tüm RNA’lar DNA üzerinden üretiliyorsa, nükleotit dizilimleri doğrudan DNA şifresine göre belirleniyor olmalıdır.
C) Asya1 "rRNA bağ kurma tepkimesinin gerçekleşmesinde görev alıyorsa enzim gibi işlev görüyor olmalıdır.
D) Utku1 "mRNA %5 gibi düşük bir oranda bulunup şifre taşıyorsa aynı protein için tekrar tekrar kullanılıyor olabilir.
E) Nehir1 "rRNA amino asitler arasında peptit bağı kurarak senteze katıldığına göre, sentezlenen proteinin amino asit sayısını, çeşidini ve dizilişini belirliyor olmalıdır.
RNA Çeşitlerinin Özellikleri ve Protein Sentezindeki Görevleri
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Protein sentezi; DNA’dan sentezlenen mRNA’nın taşıdığı kodon dizilimine göre amino asitlerin ribozomda peptit bağlarıyla birleşmesi sürecidir. Sentezlenecek proteinin amino asit sayısını, çeşidini ve diziliş sırasını yalnızca mRNA üzerindeki şifre belirler; rRNA ise ribozomun yapısında yer alıp enzimatik (ribozim) olarak peptit bağlarının kurulmasını sağlar.
ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ
- A) Yiğit: RNA molekülleri tek zincirlidir; tRNA ve rRNA moleküllerinin kendi üzerlerine katlanarak baz eşleşmesi yapması sonucu hidrojen bağları oluşur ve üç boyutlu yapı kazanırlar, çıkarımı doğrudur.
- B) Ecrin: Hücredeki tüm RNA çeşitleri DNA kalıp alınarak (transkripsiyonla) üretildiği için nükleotit dizilimleri DNA şifresine göre belirlenir, çıkarımı doğrudur.
- C) Asya: rRNA, ribozomda amino asitler arasında peptit bağlarının kurulmasını katalizleyen bir biyolojik katalizör (ribozim) gibi davrandığı için enzim benzeri işlev gördüğü çıkarımı doğrudur.
- D) Utku: mRNA hücrede en az bulunan RNA türü (%5) olmasına rağmen aynı çeşit proteinin sentezinde tekrar tekrar kullanılabildiği için bu çıkarım doğrudur.
- E) Nehir: rRNA peptit bağlarının kurulmasında katalitik görev alır; ancak proteinin amino asit sırasını, sayısını ve çeşidini belirleyen şifre rRNA’da değil, mRNA’daki kodon diziliminde bulunur. Bu nedenle Nehir’in yaptığı çıkarım yanlıştır.
CEVAP: E — Nehir: “rRNA amino asitler arasında peptit bağı kurarak senteze katıldığına göre, sentezlenen proteinin amino asit sayısını, çeşidini ve dizilişini belirliyor olmalıdır.”
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: ÖSYM ve MEB kazanımlarında proteinin primer yapısını (amino asit sırası, çeşidi ve sayısı) belirleyen yegâne faktörün mRNA’daki nükleotit dizilimi olduğu sıklıkla sorulur. Ribozom ve rRNA bu dizilimi sadece okuyup birleştirme işlevini yürütür, içeriğe müdahale edemez.