Bitkilerde doku kültürü yöntemi; bir bitkinin hücre, doku veya organ parçalarından steril ortamlarda yeni bitkilerin elde edilmesini sağlayan bir eşeysiz üreme şeklidir.
Buna göre, doku kültürü yöntemiyle yeni havuç bitkisinin oluşum sürecinde gerçekleşen olaylarla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
[Şema Görseli]
A) Kallus dokusunun oluşumu sırasında gerçekleşen hücresel bölünmelerde homolog kromozom ayrılması gözlenir.
B) Embriyodan yeni havuç bitkisinin oluşumu sürecinde kloroplast faaliyeti için dış ortamdan inorganik madde ve ışık alınması gereklidir.
C) Farklılaşma sürecinde kök ve yaprak hücrelerinin oluşması, bu hücrelerdeki DNA diziliminin farklılaşmasıyla sağlanır.
D) Şemadaki embriyo, yumurta ve sperm hücrelerinin döllenmesi sonucu oluşan diploit bir yapıdır.
E) Kallustan farklı doku ve organların oluşması, hücrelerde yeni genlerin sentezlenmesiyle gerçekleşir.
Bitkilerde Doku Kültürü Yöntemi ve Eşeysiz Üreme
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Bitkilerde doku kültürü; steril besi ortamında bitki hücre veya dokularından mitoz bölünme ve aktif gen farklılaşması yoluyla tam bir bitki üretilmesini sağlayan biyoteknolojik bir eşeysiz üreme yöntemidir.
ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ
- A) Yanlış: Kallus oluşumu ve doku kültürü basamakları tamamen mitoz bölünme esasına dayanır. Homolog kromozomların ayrılması ise mayoz bölünmeye (Anafaz I) özgü bir olaydır.
- B) Doğru: Embriyodan yeşil yapraklı yeni havuç fidesinin gelişmesi sürecinde kloroplastların fotosentez yapabilmesi için dış ortamdan ışık, su ve mineral gibi inorganik bileşenlerin alınması zorunludur (şemada da ışık ve mineralli su verilmesi gösterilmiştir).
- C) Yanlış: Farklılaşma sırasında hücrelerin DNA nükleotit dizilimi değişmez; farklı dokuların oluşumu yalnızca aktif gen bölgelerinin (gen ifadesinin) değişmesiyle gerçekleşir.
- D) Yanlış: Doku kültürü eşeysiz bir yöntemdir. Şemadaki embriyo somatik (vücut) hücrelerinden mitozla gelişen somatik embriyo olup döllenme sonucu oluşmaz.
- E) Yanlış: Hücrelerde “yeni gen sentezi” gerçekleşmez; mevcut genetik bilginin farklı kısımlarının çalışmasıyla dokusal özelleşmeler sağlanır.
CEVAP: B) Embriyodan yeni havuç bitkisinin oluşumu sürecinde kloroplast faaliyeti için dış ortamdan inorganik madde ve ışık alınması gereklidir.
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: ÖSYM ve TYT biyoloji sorularında en sık kullanılan çeldirici, farklılaşmanın “DNA diziliminin değişmesiyle” veya “yeni gen oluşumuyla” açıklandığı öncüllerdir. Çok hücrelilerde tüm somatik hücrelerin DNA dizilimi aynıdır; dokusal farklılaşmayı sağlayan tek mekanizma aktif genlerin farklılığıdır.