- “Birinci Dünya Savaşı’nın sonlarında Osmanlı Devleti’nin müttefikleriyle coğrafi bağı kopmuş ve başkenti doğrudan askerî bir tehditle karşı karşıya kalmıştır.” diyen bir tarihçi, aşağıdaki gelişmelerden hangisini bu düşüncesine kanıt olarak gösterebilir?
A) Almanya’nın ağır kayıplar vererek savaş dışı kalmasını
B) Sarıkamış Harekâtı’nın başarısızlıkla sonuçlanmasını
C) İngiliz kuvvetlerinin Irak bölgesine kadar ilerlemesini
D) Bulgaristan’ın silah bırakarak mücadeleden çekilmesini - Mondros Ateşkes Antlaşması’nın maddelerinden bazıları şunlardır:
- Madde: Sınırların korunması ve iç güvenliğin sağlanması dışında Osmanlı ordusu derhâl terhis edilecek.
- Madde: İtilaf Devletleri güvenliklerini tehdit edecek bir durumun ortaya çıkması hâlinde herhangi bir stratejik noktayı işgal etme hakkına sahip olacak.
- Madde: Hükûmet haberleşmesi dışında bütün haberleşme, ulaşım araç ve gereçleri İtilaf Devletleri’nin kontrolünde olacak.
- Madde: Ülke içindeki kömür, akaryakıt ve deniz malzemelerinin Türkiye’den satın alınması için kolaylık sağlanacak ve bu maddelerin hiçbiri dış ülkelere ihraç edilmeyecektir.
Buna göre verilen maddeler ilgili olduğu alanla eşleştirildiğinde aşağıdakilerden hangisi doğru olur?
A) | Alan | Madde |
|1--- | 1— |
| Siyasi | 14 |
| Ekonomik | 5 |
| Askerî | 12 |
| İletişim | 7 |
B) | Alan | Madde |
| Siyasi | 7 |
| Ekonomik | 14 |
| Askerî | 5 |
| İletişim | 12 |
C) | Alan | Madde |
| Askerî | 14 |
D) | Alan | Madde |
| Siyasi | 12 |
| Ekonomik | 7 |
| İletişim | 14 |
I. Dünya Savaşı’nın Sonu ve Mondros Ateşkes Antlaşması Maddelerinin Analizi
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: I. Dünya Savaşı’nda İttifak ortakları arasındaki kara bağlantısı Bulgaristan üzerinden sağlanmaktaydı; Bulgaristan’ın savaştan çekilmesiyle Osmanlı Devleti’nin müttefikleriyle bağı kopmuştur. Mondros Ateşkes Antlaşması maddeleri ise askeri terhis, siyasi egemenliği kısıtlama, iletişim denetimi ve ekonomik kaynakların sömürülmesi gibi farklı alanlara yöneliktir.
ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ
9. Soru Çözümü:
- A) Almanya savaştan çekilen son devlettir; Osmanlı Devleti Almanya’dan önce savaştan ayrılmıştır, bu nedenle neden değil sonuç niteliğindedir.
- B) Sarıkamış Harekâtı savaşın başında (1914–1915) Kafkas Cephesi’nde yaşanmış bölgesel bir başarısızlıktır; müttefiklerle olan kara bağlantısıyla ilgisi yoktur.
- C) İngilizlerin Irak Cephesi’nde ilerlemesi güney sınırlarını ilgilendirir, müttefiklerle olan coğrafi bağı doğrudan kesmez.
- D) Bulgaristan’ın savaştan çekilmesi (Selanik Ateşkesi), Osmanlı Devleti ile müttefikleri (Almanya ve Avusturya-Macaristan) arasındaki kara köprüsünü tamamen koparmış ve Trakya üzerinden İstanbul’u doğrudan işgal tehdidine açık bırakmıştır.
10. Soru Çözümü:
Verilen antlaşma maddelerinin kavramsal alanları şunlardır:
- 5. Madde (Askerî): Osmanlı ordusunun sınır güvenliği dışındaki kısımlarının terhis edilmesi ve silahlarına el konulması doğrudan savunma gücünü yok etmeye yönelik askerî bir maddedir.
- 7. Madde (Siyasi): Güvenlik bahanesiyle stratejik noktaların işgaline zemin hazırlayan, ülkenin egemenliğini ve siyasi varlığını tehdit eden siyasi bir hükümdür.
- 12. Madde (İletişim): Telsiz, telgraf ve haberleşme hatlarının denetim altına alınması halkın örgütlenmesini engellemeye dönük iletişim alanıdır.
- 14. Madde (Ekonomik): Kömür, akaryakıt ve deniz ticaret ürünlerine el konulması ve ihracatın yasaklanması doğrudan ekonomik kaynakların denetimidir.
Tablodaki doğru eşleşme:
- Siyasi: 7
- Ekonomik: 14
- Askerî: 5
- İletişim: 12
CEVAP:
- 9. Soru: D) Bulgaristan’ın silah bırakarak mücadeleden çekilmesini
- 10. Soru: B) Siyasi: 7, Ekonomik: 14, Askerî: 5, İletişim: 12
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: LGS İnkılap Tarihi sorularında Bulgaristan’ın savaştan çekilmesi her zaman “Osmanlı’nın müttefikleriyle kara/coğrafi bağının kopması” ve “Osmanlı’yı ateşkese zorlayan en kritik gelişme” olarak sorulur.