Bir senfoninin bölümleri, yalnızca art arda sıralanan bağımsız melodilerden oluşmaz. Her bölüm, kendisinden önce ortaya konan temayı dönüştürür, ona karşıtlık oluşturur veya onu yeni bir bağlam içinde yeniden kurar. Bu nedenle herhangi bir bölümün anlamı yalnızca kendi içeriğiyle açıklanamaz; önceki ve sonraki bölümlerle kurduğu ilişkiler de dikkate alınmalıdır. Eserin bütünlüğü, başlangıçtaki temanın aynen korunmasıyla değil, farklılaşma ve karşıtlıkların yeni bir yapı içerisinde bütünleşmesiyle ortaya çıkar. Hegel’in düşüncesinde de varlık ve düşünce, durağan ve birbirinden yalıtılmış durumlar olarak değil, karşıtlıkları içeren ve bu karşıtlıkları aşarak gelişen bir süreç olarak ele alınır.
Bu parçadan Hegel’in hakikat anlayışıyla ilgili aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir?
A) Hakikat, değişmeyen ilkelerin ortaya koyduğu kesin bir sonuçtur.
B) Hakikat, karşıtlıkların aşılmasıyla gelişen bütünsel süreç içinde kavranır.
C) Karşıtlıklar, düşüncenin doğruluğunu ortadan kaldıran unsurlardır.
D) Bir düşüncenin anlamı, kendisinden sonraki gelişmelerden bağımsızdır.
E) Sonraki aşama, önceki aşamaların içerdiği unsurları bütünüyle ortadan kaldırır.
Hegel’in Diyalektik Felsefesi ve Hakikat Anlayışı
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Hegel’in diyalektik yöntemi (tez-antitez-sentez); varlık ve düşüncenin durağan olmadığını, zıtlıkların/karşıtlıkların birbirini aşarak daha üst bir sentez ve bütünlük içinde geliştiği dinamik bir süreç olduğunu savunur.
ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ
Metinde bir senfoni örneği üzerinden parçaların tek başına anlam taşımadığı, karşıtlıkların yeni bir yapı içinde bütünleştiği vurgulanmış; Hegel’in de varlık ve düşünceyi “karşıtlıkları içeren ve bu karşıtlıkları aşarak gelişen bir süreç” olarak gördüğü belirtilmiştir:
- A) Yanlış; parçada hakikatin “durağan” veya değişmeyen kesin bir sonuç değil, sürekli gelişen bir süreç olduğu belirtilmiştir.
- B) Doğru; metnin son cümlesinde açıkça ifade edildiği üzere hakikat, karşıtlıkların aşılmasıyla ilerleyen ve parçaların ilişkisinden doğan bütünsel bir süreç içinde anlaşılır.
- C) Yanlış; karşıtlıklar doğruluğu yok etmez, tam tersine gelişimi ve ilerlemeyi sağlayan temel itici güçtür.
- D) Yanlış; metinde bir bölümün anlamının “önceki ve sonraki bölümlerle kurduğu ilişkilerle” açıklanabileceği söylenerek sonraki gelişmelerle doğrudan bağlantılı olduğu vurgulanmıştır.
- E) Yanlış; yeni aşama öncekileri bütünüyle yok etmez; onları dönüştürür, kapsar ve yeni bir yapı içinde bütünleştirir (aufheben).
CEVAP: B — Hakikat, karşıtlıkların aşılmasıyla gelişen bütünsel süreç içinde kavranır.
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: ÖSYM felsefe sorularında Hegel gördüğünde aklına doğrudan diyalektik, süreç, karşıtlıkların birliği/aşılması ve bütüncüllük (holizm) kavramları gelmelidir. Hegel’de hakikat nihai ve donuk bir nokta değil, sürecin ta kendisidir.