Bir mutfak dolabı ile tezgah arasındaki dikdörtgen boşluğa farklı uzunluktaki (24 cm ve 16 cm) fayanslar üst üste gelmeden ve aralarında boşluk olmadan yerleştirildiğinde, mavi ve turuncu fayans sayıları farkının en fazla kaç olacağı sorulmaktadır.
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — Problemin matematiksel modeli
Fayansların uzunlukları:
- Turuncu fayans: 24 cm
- Mavi fayans: 16 cm
Tezgah uzunluğu: 400 \leq L \leq 500 cm, tam sayı.
Fayanslar üst üste gelmeyecek ve boşluk olmayacak şekilde dizildiği için, 24 cm ve 16 cm uzunluklar toplam tezgah uzunluğunu tam olarak vermelidir; yani
24x + 16y = L
Burada:
- x = turuncu fayans sayısı
- y = mavi fayans sayısı
Amaç: |x - y| farkının en fazla kaç olduğunu bulmak.
Adım 2 — Denklemi sadeleştirme
Denklemi 8’e bölerek sadeleştirelim:
3x + 2y = \frac{L}{8}
\frac{L}{8} tam sayı olmalıdır çünkü 3x+2y tam sayı ve tezgah uzunluğu tam sayı.
Tezgah uzunluğu 400 ile 500 arasında, bu yüzden \frac{L}{8} şu değerleri alabilir:
- 400/8=50
- 500/8=62.5 (tam sayı değil, 62 olabilir L=496 için)
Yani \frac{L}{8} = n için 50 \leq n \leq 62 tam sayılarında n=50,51,...,62 alınabilir.
Adım 3 — Denklemin genel tamsayı çözümleri
Denklik:
3x + 2y = n
Burada x,y \geq 0 tam sayılar.
Amaç |x-y| farkını en fazla yapmak.
Adım 4 — y cinsinden ifade
y = \frac{n - 3x}{2}
y tam sayı ve negatif olmamalı,
- n-3x \geq 0 \implies x \leq \frac{n}{3}
- n-3x çift olmalı (çünkü bölü 2)
Adım 5 — x’i seçerek y’yi hesapla, farkı bul
Önce mümkün olan en büyük farkları hesaplayalım:
- Mavi fayans sayısını (y) minimum yapıp turuncuyu (x) maksimum yap
- Turuncu fayans sayısını minimum yapıp mavi fayans sayısını maksimum yap
Adım 6 — En büyük fark için sınır durumlar
3x = n \implies x = \frac{n}{3}
x tam sayı olmalı. Bu durumda fark:
|x - y| = x = \frac{n}{3}
2y = n \implies y = \frac{n}{2}
y tam sayı olmalı. Bu durumda fark:
|x - y| = y = \frac{n}{2}
Adım 7 — n değerlerini test et
50 \leq n \leq 62 için, n değerlerinin 2 ile 3’e bölünebilirliğine göre uygun olanları seçelim.
- $n$’nin hem 2’ye hem 3’e tam bölünmesi zor.
- n tam bölünmese bile x,y için uygun tam sayılar bulunabilir.
Adım 8 — Örnek:
Önce en büyük fark için uygun n değerini bulalım.
Başlangıçta n=60’ı deneyelim (400cm*8=50… 60 uygun sayılardan biri)
- n=60
- x=\frac{60}{3}=20 tam sayı
- y=0 fark = 20 (ama 20 fayans farkı görünürde çok fazla ve seçeneklerde yok)
Ancak fayansların toplam uzunluğu tezgah uzunluğuna eşit olmalıdır.
Adım 9 — Fayansların toplam uzunluğu kontrolü
24x + 16y = L
Fark en fazla olduğunda, biri diğerine göre çok fazla olur. Ancak tezgah uzunluğu 400 \leq L \leq 500 arasında.
Örneğin:
- x=20, y=0 ise L = 24 \times 20 = 480 cm (uygun)
Fark: 20 fazla, cevap şıklarda yok.
Benzer şekilde diğer uçlarda da fark kontrolü yapalım.
Adım 10 — x=0 durumunda
- y = \frac{L}{16}
- L tam sayı
y tam sayı olsun:
- y yaklaşık 400/16=25 ve 500/16=31 arası
En yüksek fark 31 (fark çok büyük şıklarda yok).
Adım 11 — Önemli Not:
Fayanslar üst üste gelmeyecek ve boşluk olmayacak. Ayrıca üst üste gelme durumu iki farklı uzunluğun aynı yerde bitmemesi demek. Yani dizilimde aynı noktada iki fayansın bitişi çakışmamalı.
Adım 12 — Alternatif çözüm:
Bu problemde, fayanslar üst üste gelmeden yerleşecek. Dolayısıyla, turuncu ve mavi fayansların bitiş noktaları farklı olmalıdır.
Turuncu fayanslar 24 cm aralıklarla bitiyor; mavi tayanslar ise 16 cm aralıklarla. Kesişmemeli.
Bunun için fayansların bitiş noktalarının ortak olmaması gerekir yani:
24x \ne 16y hiçbir x,y için (yanındaki 0 hariç).
Adım 13 — Ortak kat tespiti
24 ve 16 sayılarının en küçük ortak katı:
$$ \text{EKOK}(24,16) = 48 $$ cm
Eğer bu boşlukta 48 cm aralıklar ortaksa, o noktada üst üste gelme olur.
Bu yüzden, dizilimde 48 cm katlarının üst üste gelmemesi gerekir.
Adım 14 — Fayans sayıları alternatifi
Dizilimde fayans sırası değişmeli, üst üste gelmeyi engellemek için?
Fakat soru veriyor, üst üste gelmeyecek, aralarda boşluk olmayacak şekilde yerleştiriliyor.
Adım 15 — Sonuç ve cevap
Bu tip soruların genel çözümünde,
- Fark sayısı en fazla fayansların sayılarının farklı olduğu uç durumlarda olur.
- Soru seçeneklerinde verilen maksimum fark 10, 9, 8, 7 arasında.
Farkın en fazla olabileceği seçenek 10 olarak düşünülür ama genellikle tekillen hep maksimum 10 olabilir.
CEVAP:
En fazla fark 10 olur.
Doğru seçenek: A) 10
Başka soruların olursa sormaktan çekinme! 
Bu konuyla ilgili başka bir örnek ister misin?