Bir mağazada gömleklere 4, pantolonlara 5 ile doğru orantılı olacak şekilde tam sayı üzerinden fiyat belirleniyorsa ve en pahalı ürün 100 TL ise, bir gömlek ile bir pantolonun toplam fiyatı en fazla kaç TL olur?
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — Seçenek A Analizi
A) 180 TL. Gömlek fiyatı 4k TL, pantolon fiyatı 5k TL olsun (k tam sayı). En pahalı ürün pantolon olduğundan 5k = 100 ⇒ k = 20. Gömlek = 4 \times 20 = 80 TL. Toplam = 80 + 100 = 180 TL. Oran sabiti k=20 aynı, fiyatlar tam sayı. Koşulları sağlar.
Adım 2 — Seçenek B Analizi
B) 190 TL. Toplam 9k = 190 ⇒ k = \frac{190}{9} \approx 21{,}11 tam sayı değil. 4k ve 5k tam sayı olmaz. Koşulları ihlal eder, yanlış.
Adım 3 — Seçenek C Analizi
C) 200 TL. 9k = 200 ⇒ k \approx 22{,}22 tam sayı değil. Bağımsız çarpanlarla (gömlek 4 \times 25 = 100, pantolon 5 \times 20 = 100) toplam 200 olur ama oran sabitleri farklı (25 ve 20), doğru orantı sağlanmaz. Yanlış.
Adım 4 — Seçenek D Analizi
D) 270 TL. 9k = 270 ⇒ k = 30 tam sayı. Ama pantolon = 5 \times 30 = 150 > 100 TL, en pahalı ürün 150 TL olur. Koşul ihlal edilir, yanlış.
Adım 5 — Seçenek Karşılaştırması
A) 180 — Aynı oran sabiti k=20, tam sayı fiyatlar (80 TL + 100 TL), en pahalı tam 100 TL.
B) 190 — k tam sayı değil, fiyatlar tam olmaz.
C) 200 — Oran sabiti farklı, doğru orantı yok.
D) 270 — En pahalı ürün 150 TL > 100 TL.
Adım 6 — Son Doğrulama
Doğru orantı için \frac{\text{gömlek fiyatı}}{4} = \frac{\text{pantolon fiyatı}}{5} = k (tam sayı). En pahalı ürün 100 TL için 5k = 100, k=20. Toplam 9k = 180 TL. Gömlek 100 TL yapılırsa pantolon 125 TL >100 olur, imkansız. Tek mümkün maksimum 180 TL.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: A) 180
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
TEMEL KAVRAMLAR:
1. Doğru Orantı
- Tanım: İki büyüklük x \propto y ise x = k y (k sabit). Burada gömlek 4k, pantolon 5k.
- Bu problemde: k=20 ile oran korunur.
SIK YAPILAN HATALAR:
Bağımsız Çarpanlar
- Yanlış: Gömlek 100 (4 \times 25), pantolon 100 (5 \times 20), toplam 200.
- Doğru: Oran sabiti aynı olmalı.
- Neden yanlış: Doğru orantı bozulur.
Başka soruların olursa sormaktan çekinme! 
Bu konu için benzer bir örnek problem hazırlamamı ister misin?