Bir laboratuvarda ısıca yalıtılmış bir kapta bulunan ve başlangıç sıcaklığı T olan X sıvısının üzerine, aynı sıvı kapta bulunurken sıcaklığı 4T olan Y sıvısı ilave ediliyor. Sıvılar arasında gerçekleşen ısı alışverişi sonucunda denge sıcaklığının 2T olduğu gözlemleniyor.
Yapılan bu deneyle ilgili,
II. X sıvısının ısı sığası Y sıvısının ısı sığasından büyüktür.
III. Karışım sürecinde X sıvısının iç enerjisindeki değişim, Y sıvısının iç enerjisindeki değişime eşittir.
yargılarından hangileri kesinlikle doğrudur?
(Hâl değişimi ve çevreye ısı kaybı ihmal edilmektedir.)
A) Yalnız I
B) Yalnız II
C) I ve II
D) II ve III
E) I, II ve III
Isıl Denge ve Isı Sığası Analizi
KULLANILAN FORMÜL / KURAL:
Isıca yalıtılmış sistemlerde hâl değişimi yoksa alınan ısı verilen ısıya eşittir (Q_{\text{alınan}} = Q_{\text{verilen}}). Bir maddenin sıcaklık değişimi ile aldığı ya da verdiği ısı arasındaki ilişki Q = C \cdot \Delta T = m \cdot c \cdot \Delta T (burada C = m \cdot c ısı sığasıdır) formülüyle ifade edilir.
ÇÖZÜM ADIMLARI
Adım 1 — Verilen Sıcaklık Değişimlerinin Belirlenmesi
- X sıvısının ilk sıcaklığı T, denge sıcaklığı 2T olduğundan sıcaklık değişimi:\Delta T_X = 2T - T = T \quad \text{(Isı almıştır)}
- Y sıvısının ilk sıcaklığı 4T, denge sıcaklığı 2T olduğundan sıcaklık değişimi:\Delta T_Y = 4T - 2T = 2T \quad \text{(Isı vermiştir)}
Adım 2 — Isı Sığalarının (C) Oranlanması
Isıca yalıtılmış ortamda çevreye ısı kaybı olmadığından Q_{\text{alınan}} = Q_{\text{verilen}} eşitliği yazılır:
Bu sonuca göre X sıvısının ısı sığası (C_X), Y sıvısının ısı sığasından (C_Y) büyüktür.
Adım 3 — Öncüllerin Değerlendirilmesi
- I. Öncül (Kesin Değil): C = m \cdot c olduğundan m_X \cdot c_X = 2 \cdot m_Y \cdot c_Y olur. Sıvıların öz ısıları (c_X ve c_Y) bilinmediği için kütleler (m_X ve m_Y) arasında kesin bir kıyaslama yapılamaz.
- II. Öncül (Kesinlikle Doğru): C_X = 2C_Y olduğu için X sıvısının ısı sığası Y sıvısınınkinden kesinlikle büyüktür.
- III. Öncül (Kesinlikle Doğru): Isıca yalıtılmış ortamda dışarıdan sisteme enerji girişi ya da çıkışı yoktur. Termodinamiğin birinci yasasına göre sistemde yalnızca iki sıvı arasında ısı transferi gerçekleştiğinden, Y’nin kaybettiği enerji kadar X enerji kazanır; dolayısıyla her iki sıvının iç enerjisindeki değişim büyüklükleri birbirine eşittir.
CEVAP: D) II ve III
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI:
Denge sıcaklığı, ısı sığası (C = m \cdot c) büyük olan maddeye her zaman daha yakındır. 2T sıcaklığı, T’ye (4T’ye olduğundan) daha yakın olduğu için C_X > C_Y olduğu doğrudan görülebilir; fakat öz ısılar bilinmeden tek başına kütleler kıyaslanamaz.
