Bir kişi Türkiye’den Avustralya’ya 20 Haziran tarihinde saat 08.00’de aşağıdaki yolculuğa başlıyor.
Yolculuğun gerçekleştiği bu süreçte aşağıdakilerden hangisinin gerçekleşmesi beklenmez?
(Yolculuk ortalama 18 saat sürmüştür.)
A) Gece gündüz süresi birbirine eşit olan bir konum üzerinden geçmiştir.
B) Yolculuk bittiği anda Avustralya’daki gündüz süresi Türkiye’ye göre daha azdır.
C) Birim yüzeye düşen ışık enerjisi miktarı sürekli azalmıştır.
D) Bir cismin gölge boyu sıfır olan bir konumdan geçmiştir.
8. Sınıf Mevsimlerin Oluşumu ve Güneş Işınlarının Geliş Açısı
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: 21 Haziran tarihinde Güneş ışınları Yengeç Dönencesi’ne (23^\circ 27' K) dik açıyla (90^\circ) düşer. Bu tarihte Kuzey Yarım Küre’den Yengeç Dönencesi’ne doğru inildikçe Güneş ışınlarının geliş açısı ve dolayısıyla birim yüzeye aktarılan ısı/ışık enerjisi önce artar, dönenceden uzaklaşıp Güney Yarım Küre’ye geçildikçe azalır.
ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ
Uçuş 20 Haziran tarihinde Kuzey Yarım Küre’de bulunan Türkiye’den başlayıp Ekvator’u geçerek Güney Yarım Küre’deki Avustralya’ya doğru gerçekleşmektedir:
- A) Doğrudur: Güzergâh Ekvator çizgisi üzerinden geçmektedir. Ekvator’da yıl boyunca gece ve gündüz süreleri daima birbirine eşittir (12 saat gündüz, 12 saat gece).
- B) Doğrudur: 20-21 Haziran’da Kuzey Yarım Küre’de yaz (uzun gündüzler), Güney Yarım Küre’de ise kış (kısa gündüzler) yaşanır; dolayısıyla Avustralya’daki gündüz süresi Türkiye’ye göre daha azdır.
- C) Beklenmez (Yanlıştır): Türkiye yaklaşık 36^\circ - 42^\circ Kuzey paralellerindedir. Uçak güneye doğru ilerlerken Güneş ışınlarının dik geldiği Yengeç Dönencesi’ne (23^\circ 27' K) yaklaşır ve ışınların geliş açısı büyüdüğü için birim yüzeye düşen ışık enerjisi önce artar, dönence geçildikten sonra azalır. “Sürekli azalmıştır” ifadesi hatalıdır.
- D) Doğrudur: Uçak, Güneş ışınlarının 21 Haziran civarında öğle vakti 90^\circ dik düştüğü Yengeç Dönencesi üzerinden geçtiği için cisimlerin gölge boyunun sıfır olduğu bir konumdan geçmiştir.
CEVAP: C) Birim yüzeye düşen ışık enerjisi miktarı sürekli azalmıştır.
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: 21 Haziran tarihinde Güneş ışınları Ekvator’a değil, Yengeç Dönencesi’ne dik düşer. Bu nedenle Türkiye’den Ekvator yönüne uçulurken birim yüzeye düşen enerji hemen azalmaz; Yengeç Dönencesi’ne kadar artış gösterir.