Bir hücredeki genetik yapılar aşağıdaki gibidir.
[Görsel: Kromozom, DNA, Gen ve Nükleotid yapılarını gösteren bir diyagram]
Sadece bu görsele bakılarak aşağıdaki yorumlardan hangisi yapılamaz?
A) Nükleotidler DNA’nın yapıtaşıdır.
B) Genler DNA’dan daha az kapsamlıdır.
C) DNA’lar Kromozomları oluşturur.
D) Çekirdekte Kromozomlar yer alır.
Kalıtsal Yapıların Hiyerarşisi ve Görsel Analizi
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Hücredeki kalıtsal materyaller karmaşıktan basite doğru Kromozom > DNA > Gen > Nükleotid (KEDİGENİ kodlaması) şeklinde sıralanır. Soru kökünde “Sadece bu görsele bakılarak” ifadesi yer aldığında, bilgi bilimsel olarak doğru olsa dahi verilen şekilde doğrudan gösterilmeyen kavramlar doğru yorum olarak kabul edilemez.
ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ
Görselde kromozomun yapısını oluşturan DNA sarmalı, DNA üzerindeki belirli bir gen bölgesi ve DNA’yı meydana getiren nükleotid birimleri şematize edilmiştir. Hücre veya çekirdek yapısı çizimde yer almamaktadır.
- A) Nükleotidler DNA’nın yapıtaşıdır: Doğrudur; görselde DNA zincirini oluşturan en küçük yapı biriminin nükleotid olduğu gösterilmiştir.
- B) Genler DNA’dan daha az kapsamlıdır: Doğrudur; gen, DNA zincirinin yalnızca belirli bir parçasını/bölümünü kapsadığı için DNA’dan daha küçüktür.
- C) DNA’lar Kromozomları oluşturur: Doğrudur; görselde kromozomun açılarak DNA sarmalını meydana getirdiği, yani kromozomun DNA’nın paketlenmesiyle oluştuğu açıkça görülmektedir.
- D) Çekirdekte Kromozomlar yer alır: Yapılamaz; ifade biyolojik olarak doğru bir bilgi olmasına rağmen, verilen görselde hücre çekirdeği (nükleus) çizilmemiş veya etiketlenmemiştir. Sadece bu görsele dayanarak bu sonuca ulaşılamaz.
CEVAP: D — Çekirdekte Kromozomlar yer alır.
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: LGS ve MEB kazanım testlerinde “Sadece bu görsele / metne bakılarak” sorularında en yaygın çeldirici, bilimsel olarak doğru olan ancak görselde yer almayan öncüllerdir. Bilginin doğruluğuna değil, şekilde bulunup bulunmadığına dikkat edilmelidir.