Bir fidanlık, aldığı siparişteki fidanları taşımak için iki farklı yerleştirme planı hazırlamıştır. Her iki planda da her bölmeye yalnızca bir fidan konulacak şekilde fidanların tamamı kasalara yerleştirilecek ve her planda tek tür kasa kullanılacaktır. Siparişteki fidan sayısı 200’den fazladır.
Tablo: Fidan Yerleştirme Planları
| Plan | Bir kasadaki bölme sayısı | Kasaların tamamında boş kalan bölme sayısı |
|1--- | 1— |$ 1— |
| Birinci plan | 24 | 0 |
| İkinci plan | 30 | 6 |
Buna göre sipariş edilen fidan sayısı en az kaçtır?
A) 216
B) 240
C) 264
D) 288
EKOK ve Bölünebilme Kuralları ile Fidan Sayısı Problemi
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Bölme ve kasa problemlerinde toplam nesne sayısı, tam doldurulan kasaların kapasitelerinin ortak katları ve artan/kalan bölmeler arasındaki doğrusal bağıntı (F = 24a = 30b - 6) kurularak bulunur.
ÇÖZÜM ADIMLARI
Adım 1 — Verilenleri Cebirsel Olarak Modelleme
Siparişteki toplam fidan sayısına F diyelim.
- 1. Plan: Her kasada 24 bölme var ve hiç boşluk kalmıyor. Dolayısıyla F, 24’ün tam bir katıdır:F = 24a \quad (a \in \mathbb{Z}^+)
- 2. Plan: Her kasada 30 bölme var ve toplamda 6 bölme boş kalıyor. Bu durumda b adet kasa kullanılmışsa toplam bölme sayısı 30b olur ve fidan sayısı:F = 30b - 6 \quad (b \in \mathbb{Z}^+)
Adım 2 — Ortak Eşitliği Kurma ve Sadeleştirme
İki durumdaki fidan sayıları birbirine eşit olduğundan:
Her terimi 6 ile sadeleştirelim:
Bu Diophantus denklemini sağlayan en küçük pozitif tam sayı değerini bulalım:
- b = 1 için 4a = 4 \implies a = 1 \implies F = 24
Katsayılar kuralına göre a değerleri 5’er 5’er, F değerleri ise 24 \times 5 = 120’şer artar:
Adım 3 — Koşula Uygun En Küçük Değeri Seçme
Soruda fidan sayısının 200’den fazla olduğu (F > 200) belirtilmiştir.
- 24 < 200
- 144 < 200
- 264 > 200
Buna göre 200’den büyük en küçük fidan sayısı 264’tür.
(Doğrulama: 264 fidan için 1. planda 264 / 24 = 11 kasa tam dolar. 2. planda 9 \times 30 = 270 bölme kullanılır, 270 - 264 = 6 bölme boş kalır.)
CEVAP: C) 264 (F = 264)
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: “Kalan bölme sayısı 6” ifadesi, kasaların tamamen dolması için 6 fidana daha ihtiyaç olduğu anlamına gelir (F + 6 = 30b). Bu tip sorularda F’nin 24’ün katı olduğunu bilip seçeneklerden 6 fazlası 30’a tam bölünen sayıyı aramak pratik bir eleme yöntemidir.
