Bir dilin ses, biçim ve sözcük farklılıkları gösteren kollarına1… denir.
Yukarıdaki boşluğa aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?
A) Yapay dil
B) Ağız
C) Lehçe
D) Yazı dili
E) Devlet dili
Dilin Kolları ve Lehçe Tanımı
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Bir dilin tarihsel gelişim sürecinde metinlerle takip edilemeyen karanlık dönemlerinde ayrılmış, derin ses, biçim (yapı) ve sözcük farklılıkları barındıran kollarına lehçe denir.
ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ
- A) Yapay dil: Doğal süreçlerle değil, insanlar tarafından belirli amaçlarla sonradan üretilen dillerdir (örneğin Esperanto); dilin tarihî bir kolu değildir.
- B) Ağız: Bir dilin bir ülke veya bölge sınırları içindeki yalnızca ses ve söyleyiş (telaffuz) farklılıklarına dayanan yerel konuşma şeklidir (örneğin Ege ağzı, Karadeniz ağzı); yapı ve biçim farklılığı içermez.
- C) Lehçe: Dilin tarih boyunca birbirinden en çok uzaklaşmış; ses, biçim ve sözcük dağarcığı bakımından büyük ayrılıklar gösteren ana kollarıdır (Türkçenin Yakutça ve Çuvaşça kolları gibi). Tanımla tam olarak örtüşür.
- D) Yazı dili: Bir ülkede ortak anlaşmayı sağlamak için edebiyatta, basında ve resmî işlemlerde kullanılan kurallı dildir (standart dil).
- E) Devlet dili: Bir devletin anayasasında veya yasalarında kabul ettiği resmî yazışma ve iletişim dilidir.
CEVAP: C) Lehçe
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Sınavlarda dilin kolları sıklıkla ayrım düzeyine göre sorulur: Ağız yalnızca söyleyiş/telaffuz farkıdır; şive yazılı dönemde ayrılmış ses ve kelime farkıdır; lehçe ise takip edilemeyen dönemde ayrılmış en derin ses, biçim ve sözcük farkıdır.