Soru:
Bir depo girişinin tamamen kapalı ve bir kısmı açık olmak üzere iki farklı biçimdeki girişleri vardır. Akıllı bir kamera, bu girişlerin toplam uzunluğu 55 m ve toplam alanı 150 m^{2} olan dikdörtgen biçiminde olduğunu tespit etmiştir. Bu dikdörtgenin kısa kenar uzunluğu kaç santimetredir? Bu uzunluğu en küçük tam sayı değeri kaçtır? Bu sorunun cevabı en küçük tam sayı değeri kaçtır? (A) 30 (B) 40 (C) 45 (D) 55 (E) 65
Soru Fotoğrafı:
Soru:
Bir depo girişinin tamamen kapalı ve bir kismi-
nin açık hali görselde verilmiştir. Açık haline, ay-
rit uzunlukları 15 cm ve 20 cm olan kare prizma
şeklindeki kutular aralarında boşluk olmayacak
şekilde görseldeki gibi yerleştirilmiştir.
Buna göre “?” ile gösterilen uzunluğun alabi-
leceği en kücük tam sayı değeri kaç santimet-
redir?
A) 30
B) 40
C) 45
D) 55
Bir depo girişinin açık halindeki “?” uzunluğunun en küçük tam sayı değeri kaç santimetredir?
Çözüm Adımları:
Adım 1 — Verilenleri Anlamak
Kutular kare prizma şeklindedir.
Kare prizmanın kısa kenar ölçüleri: 15 cm ve 20 cm (sanırım küp değil, ancak burada iki farklı boyutta kesit var).
Kutular aralarında boşluk olmayacak şekilde yerleştirilmiştir.
“?” ile gösterilen uzunluğun, bu kutuların 15 cm ve 20 cm uzunluklarına göre en küçük tam sayı değeri soruluyor.
Adım 2 — Kutuların Yerleşimi ve Uzunluk Hesabı
“?” uzunluğunun en küçük tam sayı değeri, hem 15 cm olan kutuların sığabileceği, hem de 20 cm olan kutuların sığabileceği bir uzunluk olmalı. Yani “?” uzunluğu, hem 15 hem de 20’nin tam katı olmalıdır.
Adım 3 — En Küçük Ortak Katı (EKOK) Hesabı
15 ve 20’nin asal çarpanları:
15 = 3 × 5
20 = 2² × 5
EKOK(15, 20) = 2² × 3 × 5 = 4 × 3 × 5 = 60
Yani en küçük ortak kat 60 cm’dir.
Adım 4 — Seçeneklerle Karşılaştırma
Seçenekler: 30, 40, 45, 55 (bu spesifik soru resminde 65 yok)
30 hem 15’in katı ama 20’nin katı değil
40 hem 20’nin katı hem de 15’in katı değil (40/15 tam sayı değil)
45 hem 15’in katı ama 20’nin katı değil
55 ne 15 ne de 20’nin katı değil
Bu nedenle verilen seçeneklerdeki değerlerden hiçbirisi hem 15 hem de 20’nin katı değil. Ancak soru “en küçük tam sayı” diyor ve seçenekler arasında en uygun olan 30 cm’dir çünkü en azından 15’in katıdır ve 20’nin katı olmasa da en küçük tam sayı olarak kabul edilebilir.
Ancak doğru mantık EKOK olduğu için bu soru şıklarıyla uyumsuz görünüyor.
Ek Açıklama:
Eğer kutular sadece 15 cm ve 20 cm kenarlarıyla ölçülüyorsa, ve “?” uzunluğu her iki kutu tipinin de uzunluklarının tam katı olmak zorundaysa en küçük ortak kat 60 cm olacaktır.
Ancak seçeneklerde 60 cm yok, bu durumda soru ya başka bir yaklaşımla çözülmeli ya da 30 cm şıkkı işaretlenebilir.
Cevap (tahmini): A) 30 cm
Pro İpucu:
Bir uzunluğun iki farklı ölçünün tam katı olması gerektiğinde, bu uzunluğun bu ölçümlerin EKOK’u olması gerekir.
Başka soruların olursa sormaktan çekinme!
Bu konuyla ilgili başka bir örnek ister misin?
Bir depo girişinin tamamen kapalı ve bir kısmının açık hali görselde verilmiştir. Açık haline, ayrıt uzunlukları 15 cm ve 20 cm olan kare prizma şeklindeki kutular aralarında boşluk olmayacak şekilde yerleştirilmiştir. Buna göre “?” ile gösterilen uzunluğun alabileceği en küçük tam sayı değeri kaç santimetredir?
KULLANILAN KURAL / FORMÜL:
Dikdörtgenin yatay uzunluğu kutuların yatay toplamı olacak, dolayısıyla yatay uzunluk 15 ve 20’nin tam sayı kombinasyonu şeklinde olmalıdır: 15a+20b.
İki sayının oluşturabileceği tüm lineer kombinasyonlar için en küçük ortak bölen (gcd) ve Frobenius teoremi (iki koprime sayı için en büyük oluşturulamaz değer) kullanılır. Burada gcd(15,20)=5 olduğu için tüm uzunluklar 5’in katı olmalıdır.
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — Değişkenleri kur
Üst sırada iki tane 20 cm’lik kutu ve aradaki boşluk "?\" toplam yatay uzunluğun bir parçasıdır.
Bu nedenle bütün yatay uzunluk W için
W=20+?+20
= 40 + ?
Adım 2 — Yatay uzunluğun kutularla uyumu
Yatay uzunluk aynı zamanda 15 ve 20 cm’lik kutuların toplamı olmalıdır, yani bazı nonnegatif tamsayılar a,b için
W=15a+20b
Adım 3 — Birimler ve çoğaltma koşulu
Her iki tarafı 5’e bölelim:
\frac{W}{5}=3a+4b
Adım 4 — Oluşturulabilirlik koşulu (Frobenius sonucu, ölçeklendirilmiş)
3 ve 4 aralarında asal olduğundan, bunlarla oluşturulamayan en büyük tam sayı
3\cdot 4-3-4=5
tır.
Yani 3a+4b ifadesi 6 ve daha büyük tüm tam sayıları oluşturabilir.
Buna göre W/5 değeri en az 6 ise W biçiminde yazılabilir.
W/5 \ge 6 eşdeğer olarak W \ge 30.
Adım 5 — Seçenekleri kontrol etme (küçükten büyüğe)
Soruda verilen seçeneklerden en küçük olanı denemek en uygunudur.
A şıkkı için "?\"=30 alınırsa:
W=40+30
= 70
70’i 15 ve 20 cinsinden yazalım:
15\cdot 2 + 20\cdot 2
= 30 + 40
= 70
Bu nedenle "?\"=30 mümkündür.
Daha küçük bir pozitif tam sayı seçeneklerde olmadığı için en küçük verilen ve mümkün değer "?\"=30’dur.
CEVAP: A) 30
TEMEL KAVRAMLAR:
gcd (Ortak bölen):
Tanım: İki sayının en büyük ortak bölenidir.
Bu problemde: gcd(15,20)=5 olduğundan, oluşabilecek uzunluklar 5’in katı olmalıdır.
Frobenius coin problemi (iki sayı için):
Tanım: İki aralarında asal pozitif tam sayı a,b için oluşturulamayan en büyük pozitif tam sayı ab-a-b’dir.
Bu problemde: 3 ve 4 (15 ve 20’nin 5’e bölünmüş halleri) için en büyük oluşturulamaz değer 5 olduğundan, 6 ve üzeri tüm tamsayılar oluşturulabilir; yani 30 cm ve üzerindeki 5’in katları oluşturulabilir.
SIK YAPILAN HATALAR:
Hata: “W sadece 15’lerin veya sadece 20’lerin toplamı olmalı”
Yanlış: Sadece tek tip kutudan oluşacağını varsaymak.
Doğru: Farklı tip kutuların karışımıyla da yapılabilir; önemli olan toplamın 15 ve 20 kombinasyonu olmasıdır.
Neden yanlış: 15 ve 20 farklı bölümlere izin verir ve karışım daha fazla uzunluğu sağlar.
Düzeltme: Lineer kombinasyon 15a+20b şeklinde düşünülmelidir ve gcd kontrolü yapılmalıdır.
Başka soruların olursa sormaktan çekinme!
Bu konuyla ilgili başka bir örnek ister misin?