Bir cisim sürtünmesiz yatay düzlemde belirli iki nokta arasında basit harmonik hareket yapmaktadır.
Bu cismin hareketinin herhangi bir anında ivme, hız, konum vektörlerinin yönü aşağıdakilerden hangisi gibi olabilir?
| ivme |
hız |
konum |
| A) $\rightarrow |
\rightarrow |
\rightarrow$) |
| B) $\rightarrow |
\rightarrow |
\leftarrow$) |
| C) $\leftarrow |
\rightarrow |
\leftarrow$) |
| D) $\leftarrow |
\leftarrow |
\leftarrow$) |
| E) $\rightarrow |
\leftarrow |
\rightarrow$) |
Basit Harmonik Harekette Konum, Hız ve İvme Vektörleri
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Basit harmonik harekette geri çağırıcı kuvvet denge noktasına yöneliktir; bu nedenle ivme vektörü ile konum vektörü her zaman zıt yönlüdür (\vec{a} = -\omega^2 \vec{x}). Hız vektörü ise cismin anlık hareket yönünü gösterir ve her iki yönde de olabilir.
ÇÖZÜM ADIMLARI
Adım 1 — İvme ve Konum Vektörleri Arasındaki İlişki
Konum vektörü (\vec{x}), denge noktasından cismin bulunduğu noktaya doğru çizilir. İvme vektörü (\vec{a}) ise daima denge noktasına yöneliktir. Vektörel bağıntıdan görüleceği üzere:
\vec{a} = -\omega^2 \vec{x}
Bu eksi işareti, hareketin her anında ivme vektörü ile konum vektörünün birbirine zıt yönlü olmak zorunda olduğunu gösterir. Biri sağa doğru (\rightarrow) ise diğeri mutlaka sola doğru (\leftarrow) olmalıdır.
Adım 2 — Seçeneklerin İncelenmesi
- A) İvme (\rightarrow) ve Konum (\rightarrow) aynı yönlü olduğu için olamaz.
- B) İvme (\rightarrow) ve Konum (\leftarrow) zıt yönlüdür. Cisim denge noktasının solunda bulunup sağa doğru hızlanarak denge noktasına yaklaşırken hız vektörü (\rightarrow) yönündedir. Bu durum olabilir.
- C) İvme (\leftarrow) ve Konum (\leftarrow) aynı yönlü olduğu için olamaz.
- D) İvme (\leftarrow) ve Konum (\leftarrow) aynı yönlü olduğu için olamaz.
- E) İvme (\rightarrow) ve Konum (\rightarrow) aynı yönlü olduğu için olamaz.
CEVAP: B) \rightarrow , \rightarrow , \leftarrow (İvme ve konum zıt yönlü, cisim denge noktasına doğru hareket etmektedir.)
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Basit harmonik hareket sorularında hızın yönü cismin gittiği tarafa göre serbestçe değişebilir; ancak ivme (\vec{a}) ile kuvvet (\vec{F}) daima aynı yönlü, konum (\vec{x}) ise bunlara daima zıt yönlüdür. İvme ve konumun aynı işaretli/yönlü olduğu seçenekleri doğrudan eleyebilirsiniz.