Bir bölgedeki birim yüzeye düşen enerji miktarındaki değişimi gösteren grafik aşağıda verilmiştir.
↑
| /
| /
| /
|/________________ \rightarrow Zaman
Buna göre,
I. Güneş ışınları bu bölgeye zamanla daha dik açıyla gelmeye başlamıştır.
II. Kuzey Yarım Küre için 21 Mart-21 Haziran tarihleri arasındaki dönem için çizilmiş olabilir.
III. Bu grafik, Oğlak Dönencesi üzerindeki bir bölge için çizilmiş olabilir.
yorumlarından hangileri doğrudur?
A) Yalnız I
B) I ve II
C) II ve III
D) I, II ve III
Mevsimlerin Oluşumu: Güneş Işınlarının Geliş Açısı ve Birim Yüzeye Düşen Enerji
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Güneş ışınlarının bir yüzeye düşme açısı büyüdükçe (daha dik açıyla geldikçe) birim yüzeye aktarılan ısı ve ışık enerjisi miktarı artar; eğik açıyla geldiğinde ise enerji daha geniş bir alana yayıldığından birim yüzeye düşen enerji azalır.
ÇÖZÜM VE ÖNCÜL ANALİZİ
Verilen grafikte birim yüzeye düşen enerji miktarının zamanla sürekli arttığı görülmektedir. Bu bilgiler doğrultusunda öncüller değerlendirildiğinde:
- I. Güneş ışınları bu bölgeye zamanla daha dik açıyla gelmeye başlamıştır: Birim yüzeye düşen enerjinin artması, doğrudan ışınların düşme açısının dikleştiğini gösterir. Bu ifade doğrudur.
- II. Kuzey Yarım Küre için 21 Mart-21 Haziran tarihleri arasındaki dönem için çizilmiş olabilir: 21 Mart (ilkbahar ekinoksu) tarihinden 21 Haziran (yaz gün dönümü) tarihine doğru gidildikçe Kuzey Yarım Küre’ye güneş ışınları giderek daha dik açılarla gelir ve birim yüzeye düşen enerji artar. Bu ifade doğrudur.
- III. Bu grafik, Oğlak Dönencesi üzerindeki bir bölge için çizilmiş olabilir: Güney Yarım Küre’de yer alan Oğlak Dönencesi’nde de kıştan yaza geçilen dönemde (örneğin 23 Eylül – 21 Aralık tarihleri arasında) güneş ışınlarının geliş açısı dikleştiği için birim yüzeye düşen enerji miktarı artar. Kesin bir tarih aralığı belirtilmediği ve bir olasılık ifade edildiği için bu ifade doğrudur.
CEVAP: D) I, II ve III
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: “Çizilmiş olabilir” kalıbındaki sorularda eksen eğikliği ve mevsim döngüleri gereği, birim yüzeye düşen enerjinin artışı hem Kuzey hem de Güney Yarım Küre’deki (dönenceler dahil) ısınma dönemleri için geçerli bir durumdur.
