Bir bölgede yapılan kazılarda ortaya çıkan;
I. bakır kaplar,
II. kil tabletler,
III. demir sikkeler
buluntulardan hangileri tarih öncesi dönemlerin sona erdiğini gösterir?
A) Yalnız I
B) Yalnız II
C) Yalnız III
D) II ve III
E) I, II ve III
Tarih Öncesi ve Tarihi Çağların Ayrımı
ÇÖZÜM ADIMLARI & Seçenek Analizi:
Tarih biliminde dönemlendirme yapılırken en temel ölçüt yazının icadıdır:
- Tarih Öncesi Çağlar (Prehistorik): Yazının henüz kullanılmadığı dönemlerdir (Taş ve Maden Devirleri).
- Tarih Çağları: Yazının bulunmasıyla (MÖ 3200 civarı, Sümerler) başlayan dönemdir. Bir bölgede yazılı belgelerin bulunması, o bölgede tarih öncesi devirlerin sona erip tarihi çağların başladığını kesin olarak kanıtlar.
Öncülleri bu kurala göre inceleyelim:
- I. Bakır kaplar: Bakır Çağı (Kalkolitik), Tarih Öncesi Dönem’in (Maden Devri) bir evresidir. Madenden araç-gereç yapılması yazının varlığını göstermez; dolayısıyla tarih öncesi dönemlerin sona erdiğini kanıtlamaz.
- II. Kil tabletler: Kil tabletler, çivi yazısı ile kaydedilmiş yazılı belgelerdir. Yazının varlığı tarih öncesi çağları bitirip Tarih Çağları’nı başlattığından, bu buluntu kesin bir kanıttır.
- III. Demir sikkeler: Sikke (madeni para), üzerindeki mühür, simge ve yazılar nedeniyle tarihe yardımcı bilimlerden nümizmatik (para bilimi) kapsamında yazılı kaynak olarak kabul edilir. Ayrıca sikke, İlk Çağ’da (Lidyalılar tarafından) icat edilmiş bir araçtır. Bu nedenle bölgede tarih öncesi dönemin kapandığını gösterir.
Sonuç ve Doğrulama:
Kil tabletler ve demir sikkeler yazılı döneme (Tarih Çağları) ait buluntulardır; bu nedenle tarih öncesi çağların sona erdiğini gösterir.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: D — II ve III
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
Tarih öncesi çağların sırasıyla (Taş \rightarrow Maden) yaşanmadığı ve “tarihsel sıranın bozulduğu” durumlarla ilgili pekiştirici bir soru çözmek ister misin?